Жақын адамыңнан айырылу – адам өміріндегі ең ауыр кезеңдердің бірі. Мұндай сәтте эмоциялық күйзеліс пен қайғыға қоса, заңдық мәселелерді де шешуге тура келеді. Соның ең маңыздысы – мұрагерлікті дұрыс рәсімдеу. Бірақ көпшілік бұл процесті кейінге қалдырып, ал ол сотқа дейін жетуі мүмкін.

Мұра қашан ашылады?

Қазақстан заңнамасына сәйкес, мұра мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап ашылады. Дәл осы сәттен бастап алты айлық мерзім есептеле бастайды. Осы уақыт ішінде мұрагерлер нотариусқа жүгініп, өз құқықтарын рәсімдеуі тиіс.

Егер мұрагер алты ай ішінде өтініш бермесе, ол мұрагерлік құқығынан айырылуы мүмкін. Мұндай жағдайда құқықты тек сот арқылы, дәлелді себептер болғанда ғана қалпына келтіруге болады.

Мұраны қайда және қалай рәсімдейді?

Мұрагерлік іс нотариус арқылы жүргізіледі. Нотариус:

• мұрагерлік істі ашады;
• мұраның құрамын анықтайды;
• мұрагерлерді белгілейді;
• қажетті құжаттарды қабылдайды;
• соңында мұрагерлік құқық туралы куәлік береді.

Маңызды жайт: мұрагерлер әртүрлі қалада тұрса да, кез келген нотариусқа жүгіне алады. Бірақ істі мұра ашылған жердегі нотариус жүргізеді.

Қандай құжаттар қажет?

Мұраны рәсімдеу үшін әдетте мына құжаттар талап етіледі:

• жеке куәлік;
• қайтыс болғаны туралы куәлік;
• туыстықты растайтын құжаттар (туу, неке және т.б.);
• соңғы тұрғылықты жері туралы анықтама;
• мүлікке қатысты құжаттар (үй, пәтер, жер, көлік);
• банк шоттары туралы мәліметтер (бар болса);
• өсиет (егер бар болса).

Қажет болған жағдайда нотариус қосымша құжаттар сұратуы мүмкін.

Өсиет пе, әлде заң бойынша ма?

Қазақстанда мұра екі жолмен рәсімделеді:

Өсиет бойынша

Егер марқұм өсиет қалдырса, мүлік сол құжатқа сәйкес бөлінеді. Дегенмен заң бойынша міндетті үлес алатын адамдар бар. Олар:

• кәмелетке толмаған балалар;
• еңбекке жарамсыз ата-аналар;
• еңбекке жарамсыз жұбайы.

Бұл санаттағы тұлғалар өсиетке қарамастан өз үлесін алуға құқылы.

Заң бойынша

Егер өсиет болмаса, мұра туыстық кезек бойынша бөлінеді. Бірінші кезекте – жұбайы, балалары және ата-аналары. Олар болмаған жағдайда одан кейінгі кезектегі туыстарға өтеді.

Алты айлық мерзім неге маңызды?

Алты ай – мұрагерлік құқықтағы шешуші кезең. Осы уақыт ішінде нотариусқа жүгінбеген адам мұраны қабылдамаған болып есептеледі.

Мерзімді тек сот арқылы қалпына келтіруге болады. Ол үшін:

• ауыр сырқат;
• ұзақ іссапар;

мұра қалдырушының қайтыс болғанын білмеу
сияқты дәлелді себептер қажет.

Алайда сот процесі ұзаққа созылып, қосымша шығындарға әкелуі мүмкін.

Жиі кездесетін қателіктер

1. «Үйде тұрып жатырмыз, демек ол біздікі» деген түсінік

Көп жағдайда туыстар марқұмның үйінде тұра бергенін жеткілікті санайды. Бірақ нотариусте рәсімделмеген мүлік заңды түрде сіздікі болып саналмайды. Бұл кейін дау-дамайға әкелуі мүмкін.

2. Мүлікті жасыру

Кейбір мұрагерлер банк шоттары немесе жер телімдері туралы ақпаратты жасыруға тырысады. Алайда нотариус мемлекеттік базалар арқылы бұл мәліметтерді анықтай алады. Мұндай әрекеттер тек жанжал мен сотқа ұласуы мүмкін.

3. Уақытты өткізіп алу

«Кейін рәсімдейміз» деген ой – ең үлкен қателіктің бірі. Уақыт өтіп кеткен соң, мәселені тек сот арқылы шешуге тура келеді.

Мерзім өтіп кетсе не істеу керек?

Мұндай жағдайда екі жол бар:

Мұрагерлердің келісімі. Егер барлық мұрагерлер қарсы болмаса, жаңа мұрагерді қабылдау туралы жазбаша келісім жасалады.

Сотқа жүгіну. Егер келісім болмаса, мерзімді қалпына келтіру үшін талап-арыз беріледі.

Маңызды жайт

Мұра тек мүлік емес. Онымен бірге марқұмның:

• несиелері,
• салық берешектері,
• коммуналдық қарыздары да берілуі мүмкін.

Алайда мұрагерлер бұл міндеттемелерге тек алған мүліктің құны шегінде ғана жауап береді.