Аудиторлық және консалтингтік компания Kept ресейлік және шетелдік мұнай-газ компанияларының цифрлық трансформация практикасы мен даму сценарийлерін зерттеді. Сондай-ақ, жасанды интеллекттің саладағы жұмыс тәсілдерінің қалай өзгертіп жатқанын баяндады, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.

Нарық талдауы

2024 жылы Ресейдің мұнай-газ компаниялары IT-жобаларға 135 млрд рубль жұмсаған (890 млрд теңге). Бұл өткен жылмен салыстырғанда 155%-ға көп. Болашақта, 2030 жылға дейін, елдің отын-энергетикалық кешенінде нейротехнологиялар мен ЖИ-ге 130 млрд рубльге дейін инвестиция салынуы мүмкін (845 млрд теңге). Ал генеративті ЖИ-ге негізделген шешімдердің әлеуетті экономикалық әсері жыл сайын жоғарылап келеді.

Сала технологиялық прогрестің алдыңғы қатарында тұр: инновациялар өндірістік бағыттарда да, басқару және зерттеу бөлімшелерінде де белсенді енгізілуде. Бұл өзгерістерге бірнеше фактор әсер етеді:

• өнертапқыштық тапсырмаларды шешу теориясының кеңеюі,
• мұнай бағасының төмендеуі мен рентабельдіктің қысқаруы,
• қызметкерлер тапшылығы және еңбекақының өсуі,
• экологиялық талаптардың күшеюі.

Сонымен қатар, саладағы үлкен жауапкершілік, күрделі технологиялық процестер және қатаң қауіпсіздік талаптары жаңа технологияларды жедел енгізуге белгілі бір кедергілер тудырады.

ЖИ-дің пайдасы

ЖИ-жобалар мұнай-газ саласына нақты экономикалық тиімділік әкелуде. Мысалы:

ЖИ-ді енгізудің әсері ұзақ мерзімді, себебі кен орнын игеру ондаған жылдарға созылады. Бұған қоса, инновацияларға инвестиция компаниялардың жоғары технологиялы сала ретіндегі беделін арттырады.

Kept сарапшыларының пікірінше, ЖИ-ді қолданудың басты бағыты: сейсмикалық ақпаратты автоматты түрде талдау, ол геологиялық модельдеудің дәлдігін айтарлықтай жақсартады.

ЖИ мүмкіндіктері

Kept жүргізген сауалнамаға сүйенсек, мұнай-газ саласы өкілдерінің 60%-ы ЖИ 2030 жылға қарай толыққанды жұмыс құралына айналатынына сенімді. ЖИ қолданылатын негізгі бағыттар:

• аналитика және болжам жасау,
• заңдылықтарды анықтау,
• құжаттарды құру және өңдеу,
• мониторинг,
• рутиналық жұмыстарды автоматтандыру,
• дауыс арқылы басқарылатын ассистенттер.

ЖИ-дің көптеген мүмкіндігі тәжірибелік пилоттық жобалармен расталған.

Геологиялық барлауда ЖИ:

• сейсмикалық және геофизикалық деректерді талдайды,
• мұнай тұзақтарын анықтайды,
• қаныққан аймақтарды бағалайды,
• жарықшақтар мен қабат құрылымын модельдейді.

Логистикада - маршруттарды оңтайландырады, жөндеуді болжауға көмектеседі. Жасанды интеллектті құн жасаудың бүкіл тізбегінде қолдануға болады.

2035 жылға қарай ЖИ мыналарды қамтамасыз етуі мүмкін:

• сейсмикалық деректердің 70-80%-ын автоматты талдау;
• бурылау операцияларының 60-70%-ын роботтандыру арқылы апаттар санын азайту;
• мұнай-газ тасымалдау жүйелерін оңтайландыру арқылы OPEX-ті 10-15%-ға қысқарту;
• құжат айналымындағы рутинаны 50%-ға дейін автоматтандыру.

Басты қиындықтар

ЖИ қарқынды дамып жатқанымен, толық сенімге ие емес. Kept сауалнамасында қатысушылардың 91%-ы ЖИ-ді қолдануға дайын, бірақ оған толықтай сенбейтінін айтқан.

Басты мәселелер:

• "қара жәшік" проблемасы - күрделі модельдер шешім қабылдау логикасын ашпайды;
• киберқауіпсіздік тәуекелдері - ЖИ модельдері деректердің бұрмалануына өте сезімтал;
• IT/OT жүйелерін біріктірудегі осалдықтар;
• кадр тапшылығы және сапалы деректердің жетіспеуі.

ЖИ-дің болашағы

Бүгінде респонденттердің 20%-ы ЖИ рутиналық міндеттердің бір бөлігін өзіне алып жатқанын айтады. Сол уақытта 61%-ы ЖИ адамға көмектеседі, бірақ оны алмастырмайды деп санайды.

Басты міндет - қызметкерлерді оқыту. Адам-ЖИ бірлескен жұмысының қағидаттары әлі де толық қалыптаспаған.

Ұсынылатын шешімдер:

• Human-in-the-Looр - ЖИ шешімін адам міндетті түрде тексереді;
• түсіндіруге болатын модельдерді пайдалану. Өтімді ИИ-трансформация үшін:

• персоналды оқыту бағдарламалары,
• ашық деректерге қолжетімділік,
• IT-компаниялармен серіктестік,
• корпоративтік мәдениетті жаңарту қажет.

Kept компаниясының серіктесі Максим Малковтың айтуынша, әр ұйым ЖИ-ді енгізуде өзінің мақсаттары мен технологиялық дайындығын ескеруі керек. Салада ЖИ көшбасшылығын дамыту, кросс-салалық ынтымақтастық және стратегиялық серіктестік маңызды рөл атқарады.