Әлемдік нарықта мұнай бағасы 2022 жылдан бері алғаш рет барреліне 100 доллардан асты, деп хабарлайды El.kz.

Сарапшылардың айтуынша, бағаның күрт көтерілуіне геосаяси шиеленіс, жеткізілім тізбегіндегі тәуекелдер және ірі өндіруші елдердің өндірісті шектеуі себеп болып отыр. Мұндай жағдай мұнай экспорттайтын елдер үшін, соның ішінде Қазақстан үшін де маңызды экономикалық фактор саналады.

Нарықтағы басты себептер

Соңғы апталарда мұнай нарығында тұрақсыздық күшейді. Сарапшылар бірнеше негізгі факторды атап өтеді:

• Таяу Шығыстағы геосаяси жағдайдың шиеленісуі;
• Кейбір ірі мұнай өндіруші елдердің өндірісті қысқартуы;
• Әлемдік экономикада энергияға сұраныстың қайта өсуі;
• Логистика мен тасымалдау тәуекелдерінің артуы.

Осының нәтижесінде Brent маркалы мұнай бағасы барреліне 100 доллардан жоғары деңгейге көтерілді. Бұл көрсеткіш соңғы рет 2022 жылы тіркелген болатын.

Қазақстан үшін қандай мүмкіндік бар?

Қазақстан – мұнай экспортына тәуелді елдердің бірі. Ел бюджетінің едәуір бөлігі мұнай-газ секторынан түсетін табысқа байланысты қалыптасады.

Бағаның өсуі Қазақстан экономикасына бірнеше бағытта оң әсер етуі мүмкін:

Біріншіден, бюджет кірістері артады.

Мұнай бағасы жоғары болған сайын экспорттан түсетін табыс көбейеді. Бұл мемлекеттік бюджет пен Ұлттық қорға қосымша қаржы түсуіне мүмкіндік береді.

Екіншіден, теңгенің тұрақтылығына әсер етуі мүмкін.

Мұнайдан түсетін валюталық түсім көбейсе, бұл теңгенің бағамын қолдауға ықпал етеді.

Үшіншіден, инвестициялық тартымдылық күшейеді.

Жоғары баға мұнай-газ саласындағы жаңа жобаларға инвесторлардың қызығушылығын арттыруы мүмкін.

Бірақ тәуекелдер де бар

Сонымен қатар сарапшылар мұнай бағасының ұзақ уақыт жоғары деңгейде сақталуы әрдайым оң нәтиже бермейтінін айтады.

Біріншіден, мұнайға тәуелділік күшейуі мүмкін. Қазақстан экономикасының құрылымында мұнайдың үлесі онсыз да жоғары. Бағаның өсуі экономиканы әртараптандыруды кейінге қалдыру қаупін арттырады.

Екіншіден, инфляциялық қысым болуы ықтимал. Әлемдік нарықтағы энергия бағасының өсуі жанармай мен тасымал шығындары арқылы жалпы бағаға әсер етеді.

Үшіншіден, мұнай бағасы құбылмалы. Геосаяси жағдай тұрақтанса немесе өндіріс ұлғайса, баға қайта төмендеуі мүмкін.

Қазақстан қандай стратегия ұстануы керек?

Сарапшылардың пікірінше, мұнай бағасының жоғары кезеңі Қазақстан үшін уақытша мүмкіндік болуы мүмкін. Мұндай кезде:

• Ұлттық қорға түсетін кірісті көбейту;
• инфрақұрылым мен өндірісті дамыту;
• экономиканы әртараптандыру;
• мұнайдан тыс салаларды қолдау маңызды.

Яғни, жоғары мұнай бағасы қысқа мерзімді табыс әкелгенімен, ұзақ мерзімді тұрақтылық үшін экономиканың жаңа драйверлерін дамыту қажет.

Қорытынды

Мұнай бағасының 100 доллардан асуы әлемдік энергетикалық нарықтағы маңызды кезеңдердің бірі саналады. Бұл жағдай Қазақстан экономикасына қосымша табыс әкелуі мүмкін. Алайда сарапшылар мұнай бағасына тәуелділікті азайтып, экономиканы әртараптандыруды жалғастыру қажет екенін атап өтеді.