Жасанды интеллект күн сайын жаңа салаларға еніп жатыр. Соның бірі — ауа райы болжамы. Microsoft корпорациясы жақында таныстырған Aurora моделі — осы бағыттағы үлкен қадам. Бұл жүйе он күндік ауа райын санаулы секундтар ішінде жоғары дәлдікпен болжай алады. Ал дәстүрлі метеорологиялық әдістер үшін мұндай есептеулер сағаттап уақыт алатын.

Жаңа дәуір: Aurora моделі

Aurora қазіргі уақытта Еуропаның жетекші метеоорталықтарының бірінде сынақтан өтіп жатыр. Алғашқы сынақтар 2023 жылы Францияның солтүстігіндегі Ле-Портель аймағында жүргізіліп, жақсы нәтиже көрсеткен. Жүйе тек температура мен жауын-шашын емес, ауа сапасы, толқын биіктігі сияқты экологиялық көрсеткіштерді де болжай алған.

Жобаның жетекшісі, профессор Пари Пердикарис, Aurora-ның физика заңдылықтарына негізделген модельдермен оқытылғанын атап өтті. Модель Күннің Жерді жылытуы, жел қозғалысы, бұлттардың түзілуі сияқты күрделі табиғи құбылыстарды симуляциялайтын мәліметтерден үйренеді. Кейін оларды өңдеп, нақты болжамдар жасайды.

Алайда сарапшылардың айтуынша, жасанды интеллект физиканы жетік білмейтін болғандықтан, кейде шындықтан ауытқуы мүмкін. Сол себепті адам мамандардың бақылауы әлі де қажет.

Қазіргі ЖИ неге қабілетті?

Бүгінде жасанды интеллект жүйелері ауа райына қатысты мынадай болжамдар жасай алады:

• Температура, жауын-шашын, жел, ылғалдылық, қар мөлшері және т.б.
• Қысқа мерзімді, нақты локациялық болжамдар (сағат сайын, аудан бойынша).
• Экстремалды құбылыстар — дауыл, нөсер, торнадо ықтималдығын болжау.
• Ауа сапасы, ультракүлгін деңгейі, тұман ықтималдығы сияқты экологиялық факторлар.

Мысалы, Google-дың DeepMind зертханасы "Nowcasting" деп аталатын қысқа мерзімді (1-2 сағаттық) болжауға арналған бейнелік модель жасап жатыр. Бұл модель нақты локация бойынша жаңбырдың басталуы мен тоқтауын алдын ала көрсете алады.

Барлық елдер ЖИ-ге көшеді ме?

Сарапшылардың пікірінше, болашақта көптеген мемлекеттер жасанды интеллект модельдерін дәстүрлі әдістермен қатар немесе олардың орнына қолданатын болады. Бұған себеп:

• Уақыты үнемделеді: Есептеулер жылдам жүреді.
• Шығыны азаяды: Қымбат суперкомпьютер қажет емес.
• Ауқымды деректермен жұмыс істей алады: ЖИ тарихы мұрағатталған метеодеректерді қорытып, үлгілерді тиімді қолдана алады.

Бірақ бұл көшу бірден болмайды. Аралас жүйе — ЖИ мен классикалық әдістер қатар жұмыс істейтін кезең — бірнеше жылдарға созылуы мүмкін.

Ал жер сілкінісін болжауға бола ма?

Бұл — ең күрделі сұрақтардың бірі. Қазіргі ғылым жер сілкінісінің нақты уақытын, орнын болжауға әлі қабілетті емес. Дегенмен ЖИ бұл бағытта да қолданылып жатыр:

• Сейсмологиялық деректерді өңдеу арқылы қауіпті аймақтарды анықтау.
• Алдын ала болатын кішігірім дүмпулерді талдап, ықтималдығы жоғары жер сілкіністерінің нүктесін болжау.
• Ерте ескерту жүйелерінде ЖИ қолдану (мысалы, Жапония мен Мексикада). Жер сілкінісі басталған сәтте жүйе жақын маңдағы аймақтарға бірнеше секунд бұрын ескерту жібере алады.

Алайда бұл нақты болжам емес, алдын ала әрекет ету мүмкіндігі ғана.

Aurora сияқты жүйелердің дамуы — ауа райын болжаудағы жаңа дәуірдің бастауы. Егер олар тиімділігі мен нақтылығын дәлелдесе, болашақта көптеген елдер дәстүрлі әдістерден бас тартып, ЖИ модельдерін қолдануға көшеді. Бұл әсіресе климат өзгерістері жиілеп, ауа райы құбылыстары күрделене түскен қазіргі заманда өте өзекті. Жасанды интеллект бізге тек ауа райын емес, табиғатпен тиімді үндесе отырып өмір сүрудің жолдарын да үйретіп жатыр.