АҚШ-та әлеуметтік желілердің ықпалына қатысты сот тәжірибесінде маңызды шешімдердің бірі қабылданды. Лос-Анджелестегі алқабилер Meta мен YouTube компанияларын талапкерге $3 млн өтемақы төлеуге міндеттеді.
Істің мәні
Талапкердің айтуынша, ол бала кезінен әлеуметтік желілерді шектен тыс қолдануға тәуелді болып, нәтижесінде мазасыздық, депрессия және өзін-өзі бағалаудың төмендеуі сияқты психологиялық мәселелерге тап болған.
Іс барысында Meta-ға тиесілі Instagram, Facebook, WhatsApp платформалары және Google құрамындағы YouTube алгоритмдері қолданушыларды барынша ұзақ уақыт ұстап қалуға бағытталғаны айтылды.
Атап айтқанда, талапкер тарап алгоритмдік ұсыныстар, шексіз скроллинг (infinite scroll), push-хабарламалар мен лайк жүйесі қолданушыда дофаминдік тәуелділік қалыптастыратынын алға тартты.
Сот шешімі және жауапкершілік
Алқабилер зиянды бөлу кезінде:
• 70% жауапкершілікті Meta-ға
• 30% жауапкершілікті YouTube-қа жүктеді
Нәтижесінде талапкерге $3 млн көлемінде өтемақы тағайындалды. Сонымен қатар, Калифорния заңнамасына сәйкес, кейін қосымша айыппұлдық өтемақы (punitive damages) белгіленуі мүмкін. Сарапшылардың бағалауынша, бұл сома $30 млн-ға дейін жетуі ықтимал.
Сарапшылар пікірі және контекст
АҚШ-та соңғы жылдары әлеуметтік желілерге қарсы ұжымдық және жеке талап-арыздар саны күрт артты. 2023–2025 жылдары Meta мен Google-ға қарсы жасөспірімдердің психикалық денсаулығына зиян келтірді деген негізде 200-ден астам іс тіркелген.
2023 жылы АҚШ-тың бірнеше штаттары Meta компаниясын балалардың психикасына зиян келтіретін өнімдер әзірледі деп айыптап, бөлек тергеу бастаған болатын. Сонымен қатар, U.S. Surgeon General әлеуметтік желілердің жастарға әсері туралы арнайы ескерту жариялап, оларды темекі мен алкоголь секілді тәуекел факторы ретінде қарастыру қажет екенін мәлімдеген.
Компаниялардың позициясы
Meta сот шешімімен келіспейтінін және апелляцияға жүгіну мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Компания өкілдерінің айтуынша, олар жасөспірімдердің қауіпсіздігін арттыру үшін parental control, уақытты шектеу және контент сүзгілері сияқты құралдарды енгізген.
Ал Google өз кезегінде YouTube платформасының рөлі бұрмаланып көрсетілгенін атап өтті: компания өкілдері сервисте қолданушылардың әл-ауқатын қорғауға бағытталған арнайы функциялар бар екенін алға тартты.
Неге бұл маңызды
Сарапшылар бұл істі АҚШ-тағы әлеуметтік желілердің жауапкершілігін анықтаудағы бетбұрыс кезең деп бағалап отыр. Егер апелляцияда шешім өзгеріссіз қалса, бұл:
• технологиялық компанияларға қойылатын талаптардың күшеюіне
• алгоритмдердің ашықтығына қатысты жаңа заңнамалық бастамаларға
• және басқа талапкерлердің сотта жеңіске жету мүмкіндігінің артуына әсер етуі мүмкін
Осылайша, бұл іс тек жеке дауға қатысты шешім ғана емес, бүкіл индустрияға ықпал етуі ықтимал құқықтық прецедент ретінде қарастырылып отыр.