Күзгі жапырақтың біз білмейтін пайдасы: оны неге түгел жинамаған дұрыс?

Күз басталысымен көшелер, аулалар мен саябақтар сарғайған жапыраққа толады. Артынша коммуналдық қызметтер оларды жинап, аумақтарды тазартуға кіріседі. Көпшілік үшін түскен жапырақ – уақытында жиналуы тиіс қоқыс. Алайда табиғатта оның атқаратын қызметі әлдеқайда маңызды.

Ағаштан түскен жапырақ уақыт өте ыдырап, қайтадан топыраққа сіңеді. Осы табиғи айналым арқылы жер органикалық заттармен толығып, түрлі жәндік пен ұсақ жануарға тіршілік ортасы қалыптасады. Сондықтан экологтер саябақ, орманды алқап және ағаш түбі секілді жасыл аумақтарда жапырақты түгел жинаудың қажеті жоқ екенін айтады.

Бұл қаладағы жапырақты мүлде тазартпау керек деген сөз емес. Ылғал жапырақ тротуар мен баспалдақты тайғақ етуі, жолдағы қозғалысқа кедергі келтіруі немесе су ағатын арықтар мен кәріз жүйесін бітеп қалуы мүмкін. Сондықтан мәселе – жапырақты жинау немесе жинамауда емес, оны қай жерде қалдыруға болатынын дұрыс анықтауда.

Топыраққа табиғи тыңайтқыш болады

Түскен жапырақтың ең үлкен пайдасының бірі – топырақты органикалық заттармен байытуы. Жапырақ біртіндеп ыдыраған кезде оның құрамындағы қоректік элементтердің бір бөлігі қайтадан топыраққа өтеді. Осылайша табиғатта үздіксіз зат айналымы жүреді.

Бұл әсіресе қаладағы жасыл желек үшін маңызды. Өйткені көлік пен адам көп жүретін жерлердегі топырақ жиі тапталып, тығыздалады. Мұндай жағдайда ауа мен судың өсімдік тамырына жетуі қиындайды.

Ал шірінді топырақ құрылымын жақсартып, ондағы тірі ағзалардың белсенділігін арттырады. Соның нәтижесінде ағаштар мен басқа өсімдіктердің өсуіне қолайлы жағдай қалыптасады.

Кей қалаларда жапырақ қоқыс ретінде жойылмай, қайта өңделеді. Мәселен, АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Нейпервилл қаласында жиналған жапырақтың бір бөлігі ауыл шаруашылығында топырақтың сапасын жақсарту үшін пайдаланылады.

Топырақтағы ылғалды сақтауға көмектеседі

Жапырақтың тағы бір қызметі – табиғи мульча болуы. Ағаш түбінде қалған жапырақ жердің бетін жауып, ылғалдың тез булануын тежейді. Соның арқасында топырақ суды ұзағырақ сақтай алады.

Бұл жазда ғана емес, күз бен қыста да маңызды. Жапырақ қабаты ауа температурасының күрт өзгерісінің топыраққа әсерін азайтып, өсімдік тамырларын суықтан қорғайтын табиғи жабын қызметін атқарады.

Көктем мен жазда мұндай топырақ ылғалды жақсырақ сақтайтындықтан, жасыл желекті жиі суару қажеттілігі де азаюы мүмкін. Яғни табиғи жапырақ қабатын дұрыс пайдалану қаланы көгалдандыру кезінде су ресурсын үнемдеуге де көмектеседі.

Қаладағы жәндіктер мен ұсақ жануарларға пана болады

Сарғайып жерде жатқан жапырақ адамға қажетсіз қалдық болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның астында шағын экожүйе бар.

Жауынқұрттар мен көптеген ұсақ ағзалар шіріп жатқан өсімдік қалдықтарын ыдыратуға қатысады. Жауынқұрттар топырақ ішінде қозғалып, оны қопсытады. Нәтижесінде жерге ауа мен судың өтуі жеңілдейді.

Кейбір көбелек, қоңыз және басқа жәндік түрлері де қысты жапырақ арасында немесе оның астындағы топырақта өткізеді. Жерге ұя салатын жабайы аралар үшін де топырақтың табиғи құрылымының сақталуы маңызды.

Бұл тек жәндіктер мәселесі емес. Қаладағы табиғи қоректік тізбек бір-бірімен байланысты. Жәндіктермен құстар мен басқа жануарлар қоректенеді. Сондықтан олардың санының азаюы экожүйенің өзге бөліктеріне де әсер етуі ықтимал.

Биоалуантүрлілікті сақтауға ықпал етеді

Қалалар тек адамдар тұратын орта емес. Мұнда ағаштар, шөптер, саңырауқұлақтар, құстар, жәндіктер және көптеген микроағза қатар тіршілік етеді. Осылардың жиынтығы қаланың экожүйесін құрайды.

Жапырақ қабаты осы жүйенің табиғи бөлігі саналады. Ол микроағзалардың тіршілігіне жағдай жасап, органикалық заттардың ыдырауына көмектеседі.

Ал саябақтар мен басқа жасыл аумақтарды табиғи қалпынан шамадан тыс тазарту кейбір тіршілік иелерінің мекен ету ортасын азайтуы мүмкін. Сондықтан қазіргі көгалдандыруда саябақтың барлық бөлігін бірдей тазалаудың орнына, табиғи учаскелерді сақтауға мән беріледі.

Жапырақ жинайтын техниканы аз қолдануға болады

Қаладағы жапырақтың бәрін жинау үшін едәуір ресурс қажет. Коммуналдық қызметтер арнайы көлік, ауа үрлегіш құрылғылар және басқа техника пайдаланады.

Егер мұндай құрылғылар бензин немесе дизельмен жұмыс істесе, олар атмосфераға шығарындылар бөледі. Бұған жиналған жапырақты тасымалдайтын көліктерді де қосуға болады.

Сондықтан қауіпсіздікке кедергі келтірмейтін жасыл аумақтарда жапырақтың белгілі бір бөлігін қалдыру механикалық тазалау көлемін азайтады. Бұл техника мен жанармайға жұмсалатын ресурсты да үнемдеуге мүмкіндік береді.

Артық шуды азайтады

Жапырақ жинайтын техниканың тағы бір ерекшелігі – қатты дыбыс шығаруы. Әсіресе ауа үрлегіш құрылғылар тұрғын үйлерге жақын аумақта пайдаланылған кезде айналаға айтарлықтай шу таратады.

Қаладағы тұрақты шу адамның жайлылығына ғана емес, құстар мен басқа жануарлардың тіршілігіне де әсер етуі мүмкін. Сондықтан механикалық тазалауды тек қажет аумақтарда жүргізу қаланың акустикалық ортасына түсетін жүктемені де азайтады.

Қала бюджеті мен жұмыс күшін үнемдейді

Жапырақты тазалау – бірнеше кезеңнен тұратын жұмыс. Оны жинау, қаптау немесе техникаға тиеу, тасымалдау және кейін кәдеге жарату қажет. Мұның әрқайсысына адам күші, уақыт, техника және жанармай жұмсалады.

Саябақтың табиғи бөліктерінде немесе ағаш түбінде жапырақтың белгілі бір мөлшерін қалдыру тазалау көлемін азайтады. Ал жиналуы тиіс жапырақты тұрмыстық қалдықпен араластырмай, компост жасауға жіберуге болады.

Компостқа айналған органикалық масса кейін гүлзарларға, саябақтарға және басқа жасыл аумақтарға пайдаланылуы мүмкін. Осылайша бір маусымда жиналған табиғи материал келесі жылы қайтадан көгалдандыруға қызмет етеді.

Жапырақты қай жерлерден міндетті түрде жинаған дұрыс?

Жапырақ пайдалы болғанымен, оны қаланың кез келген жерінде қалдыру дұрыс емес.

Ең алдымен тротуарлар, жаяу жүргіншілер жолы, баспалдақтар мен веложолдар тазартылуы қажет. Жаңбыр немесе қар түскеннен кейін дымқыл жапырақ тайғақ болып, адамдардың құлау қаупін арттырады.

Автомобиль жолдары мен тұрақтарда да жапырақтың шамадан тыс жиналуына жол бермеген жөн. Сонымен қатар ол жаңбыр суын қабылдайтын торлар мен арықтарды бітеп, судың қалыпты ағуына кедергі келтіруі мүмкін.

Ауру немесе зиянкестер зақымдаған ағаштардың жапырағына да бөлек қараған жөн. Кейбір өсімдік ауруларының қоздырғыштары түскен жапырақта сақталуы мүмкін. Мұндай жағдайда жапырақты сол жерде қалдыру емес, мамандар ұсынған тәсілмен жинап, кәдеге жарату тиімді.

Жапырақты өртеген дұрыс па?

Жиналған жапырақты өртеу – одан құтылудың экологиялық тиімді жолы емес. Өсімдік қалдықтары жанған кезде түтін мен ұсақ бөлшектер ауаға тарайды. Әсіресе қала ішінде мұндай түтін ауаның сапасын нашарлатады.

Оның орнына таза әрі ауру белгілері жоқ жапырақты компост жасауға немесе ағаш пен бұта түбіне мульча ретінде пайдалануға болады.

Жапырақты мульча ретінде қолданғанда оны тым қалың үйіп тастамаған жөн. Ауа мен судың топыраққа өтуіне мүмкіндік беретін қалыпты қабат жеткілікті.

Ең тиімді тәсіл қандай?

Қаладағы жапырақ мәселесінде «бәрін жинау» немесе «мүлде жинамау» деген екі шешімнің бірін таңдау міндетті емес.

Жаяу жүргіншілер жолы, жол жиегі, балалар алаңы, баспалдақ, арық пен басқа инфрақұрылымдық аумақтар қауіпсіздік үшін тазартылуы тиіс. Ал саябақтардың табиғи бөліктерінде, ағаш пен бұта түбінде, адам көп жүрмейтін жасыл аумақтарда сау жапырақтың бір бөлігін қалдыруға болады.

Осылайша күзгі жапырақты тек қоқыс ретінде емес, қаланың табиғи ресурсы ретінде қарастыруға мүмкіндік бар. Дұрыс басқарылған жағдайда ол топырақты қоректендіреді, ылғалды сақтайды, тірі ағзаларға мекен болады және көгалдандыруға жұмсалатын ресурсты азайтуға көмектеседі.