Кедейлік тек материалдық тапшылықпен шектелмейді — ол адамның ой-санасына, дүниетанымына, өмірлік мүмкіндіктеріне де әсер етеді, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Соңғы зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан әлсіз отбасыларда дүниеге келген балалар өзін-өзі бақылауда, эмоцияны реттеуде қиындықтар көреді. Бұл мәселе олардың қай елде немесе қандай ауданда өмір сүріп жатқанына тәуелсіз болады.
Баланың мінез-құлқы мен когнитивтік дамуына экономикалық ахуал қалай әсер етеді?
Зерттеулер кедей отбасында туған балалардың эмоциялық тұрақтылықты ұстай алмайтынын, достық қарым-қатынас орнатуда қиындыққа тап болатынын, үлгерімі төмен, ойлау қабілеті бәсең екенін анық көрсетіп отыр. Мұндай мәселелер уақыт өте келе мектеп үлгеріміне, жұмыссыздыққа және қаржылық сауатсыздыққа әкеп соғады. Бұл жағдай кедейліктің ұрпақтан ұрпаққа жалғасуына себепші болатын әлеуметтік циклді қалыптастырады.
Орта мен отбасы табысы: қайсысы маңыздырақ?
Зерттеу нәтижелері табыс деңгейінің бала мінез-құлқына ықпалы зор екенін дәлелдейді. Бірақ зерттеушілер қызықты бір жайтты байқаған: жоғары табысты отбасылардың балалары да егер кедей ауданда өмір сүрсе, бастапқы дамуында тәртіп бұзушылық пен эмоциялық қиындықтарды көрсеткен. Алайда бұл әсер уақыт өте әлсірейді, ал кедей отбасынан шыққан балаларда бұл мәселелер тұрақты түрде 15 жасқа дейін сақталады.
Кедейліктің ұзақмерзімді әсері: денсаулық, білім, әлеуметтену
Кедейлікте өскен балалар көп жағдайда мектепке ілініп- салынып барады, психикалық денсаулығы әлсірейді, қылмысқа жиі тап болады.
Олар сапалы медицина мен білімге қол жеткізе алмайды, бұл ерте жастан бастап даму үдерісін тежейді. Мысалы, балабақшаға бармайтын немесе мектепке кеш қабылданатын балалар оқу, санау, тілдік және әлеуметтік дағдыларда қатарластарынан қалып қояды. Бұл алғашқы артта қалушылық уақыт өте ұлғайып, балаға білімдегі олқылықты толықтыру мүмкіндігін күрделендіреді.
Ата-ананың күйзелісі мен тәрбиелеу тәсілдері
Қаржылық тұрақсыздық ата-аналарға да тікелей әсер етеді. Көп жағдайда олар:
Бұл, кей жағдайда, баланың қарсылық көрсетуіне, тәртіп бұзушылықтың артуына себеп болады. Сонымен қатар, ата-аналар бірнеше жұмыс істегендіктен, баланың оқуына қатысуға, үй тапсырмасына көмектесуге немесе қосымша дамуына мүмкіндік беретін уақыт пен күшке ие болмайды. Мұның бәрі баланың әлеуметтенуі мен табысты болашағына кедергі келтіреді.
Жасөспірімдер мен әлеуметтік қолдау қызметтері
Жасөспірім кезеңде мектеп әлеуметтік қызметкерлері мен психологтар маңызды рөл атқарады. Олар:
Мектептерде психологиялық қызметтер мен үйірмелер, спорт, өнер секілді қосымша бағдарламаларды дамыту — тәуекел тобындағы балаларға өмірлік дағдыларды үйретіп, әлеуметтік ортаға бейімделуге мүмкіндік береді.
Циклді үзу — әділетті қоғам құрудың негізі
Зерттеудің негізгі қорытындысы — баланың қандай отбасында дүниеге келуі оның даму бағытына тікелей әсер етеді. Егер кедей отбасында дүниеге келсе, алғашқы 15 жылда ол жүйелі түрде тәртіп, эмоцияны реттеу және әлеуметтену проблемаларына тап болады.
Мұндай балаларға көмек көрсету — тек жеке тұлғаның болашағы емес, жалпы қоғамның тұрақтылығы мен әділеттілігін қамтамасыз ету жолындағы маңызды қадам. Ерте араласу, сапалы білім, медициналық көмек және ата-аналарды қолдау арқылы біз балалар арасындағы теңсіздікті азайтып, мүмкіндіктерді теңестіруге жол аша аламыз.