Соңғы жылдары әлемдік медиа мен сарапшылар "инцел" атты қауіпті интернет-қауымдастық туралы жиі айтып жүр. Бұл термин өзіне-өзі қол жұмсау, жек көрушілік, әйелдерге қарсы шабуыл секілді оқиғалармен байланысты аталып келеді. Қазақстанда да жастар арасында бұл идеяның таралу қаупі жоқ емес. Бұл мақалада El.kz интернет порталы инцел құбылысының мәнін, оның қаупін, белгілерін және алдын алу жолдарын қарастырады.

"Инцел" деген не?

Incel сөзі ағылшын тіліндегі involuntary celibate — «еріксіз бойдақ» тіркесінен қысқартылып алынған. Бұл атау өз еркінен тыс жыныстық немесе романтикалық қарым-қатынас орната алмай жүрген адамдарға қатысты қолданылады. Ал бастапқыда өзін-өзі сипаттау құралы болған бұл атау уақыт өте келе қоғамға жек көрінішті, агрессивті, тіпті радикалды идеологиямен байланыса бастады.

Инцел қауымдастығы көбіне интернет-форумдарда (мысалы, 4chan, Reddit-тің бұрынғы бөлімдері, арнайы incel сайттары) бірігеді. Бұл топтарда әйелдерді, табысты ер адамдарды (оларды "чэд" деп атайды), тіпті қоғамның өзін кінәлау әдетке айналған.

Қауіп неде?

Инцел қауымдастығы сырттай қарағанда жай ғана ренжіген ер адамдардың тобы секілді көрінуі мүмкін. Алайда тәжірибе көрсеткендей, бұл идеялар жиі нақты қылмыстық әрекеттерге алып келеді.

Шабуыл оқиғалары:

• 2014 ж., Калифорния — Эллиот Роджер 6 адамды өлтіріп, кейін өзін атқан. Ол өзінің манифестінде әйелдерге деген өшпенділігін ашық жазып кеткен. Қоғам оны «инцел терроризмінің» алғашқы көрінісі деп бағалады.
• 2020 ж., Канада — инцел идеологиясын ұстанушы жас жігіт әйелдерге пышақпен шабуыл жасап, кісі өлтірді.
• Басқа да елдерде инцел шабуылдары тіркеліп жатыр.

Психологиялық зиян:

Инцел форумдарында жасөспірімдер мен жастар үнемі негативті, өз-өзін жек көретін, агрессивті ойларға бой алдырады. Бұл олардың психикалық денсаулығына зиян тигізіп, өз-өзіне қол жұмсау, депрессия, қоғамнан оқшаулану секілді салдарға алып келуі мүмкін.

Қандай белгілер байқалады?

Инцел көзқарасты ұстанатын адамдарда төмендегідей ерекшеліктер кездесуі мүмкін:

• Әйелдерге өшпенділік - Барлық сәтсіздігін әйелдерден көру, мизогиния
• «Чэд» және «стейси» деген терминдерді қолдану - Табысқа жеткен ерлерді "чэд", сұлу әйелдерді "стейси" деп кемсіту
• Жек көрушілік риторика - Интернетте агрессивті пікір жазу, кек алу идеяларын насихаттау
• Өзін «құрбан» санау - Қоғам мен табиғатты кінәлау, "генетика кінәлі" деген ойлар
• Интернеттегі қауымдастыққа тәуелділік - Форумдарға тәуелді болу, ондағы пікірлермен өмір сүру

Алдын алу жолдары

Инцел қауымдастығының таралуына қарсы тұру — жалпы қоғамның, ата-аналардың, мектеп пен ЖОО-ның, тіпті медиа мен IT-компаниялардың ортақ міндеті.

1. Ашық білім беру

• Жыныстық тәрбие мен қарым-қатынас мәдениеті туралы жастармен ашық сөйлесу;
• Гендерлік теңдік пен өзара сыйластықты үйрету.

2. Психологиялық қолдау

• Жалғыздық пен өзіне сенімсіздікпен күресетін жастарға арнайы психологиялық қызмет көрсету;
• Ер балалар мен жігіттердің эмоцияларын ашық айтуына мүмкіндік беру.

3. Интернеттегі бақылау

• Радикалды форумдарды анықтау және шектеу;
• Әлеуметтік желілердегі жек көрушілік контентін модерациялау.

4. Қоғамдық диалог және еркектік туралы жаңа түсінік

• «Нағыз еркек» деген түсінікті қайта қарау: күш емес, қамқорлық, жауапкершілік, моральдық батылдық екенін көрсету;
• Ерлердің де эмоционалды қолдауға зәру екенін ашық айту.

Қазақстанда бұл мәселе бар ма?

Әзірге инцелдерге байланысты ашық қылмыстар немесе шабуылдар тіркелмегенімен, интернет пен әлеуметтік желі арқылы бұл идеялар жасырын тарауы мүмкін. Тіпті әзіл түрінде болса да, «мені ешкім сүймейді», «қыздар тек ақшасы барларға қарайды» деген сөздер арқылы жастардың ойы улануы мүмкін. Сондықтан бұл тақырыпты есте жоқ, түкке тұрмайтын құбылыс деп қарастыру – қате.

Қорытынды

Инцел құбылысы — заманның жаңа сынағы. Бұл жай ғана әлеуметтік құбылыс емес, интернет, жалғыздық, психологиялық қысым және гендерлік теңсіздік сияқты өзекті мәселелердің тоғысынан туған түсінік. Қоғам бұл проблеманы елемей қойса, ол тереңдей түсуі мүмкін. Ал оған қарсы тұрудың ең тиімді жолы — түсіндіру, қолдау және ерте алдын алу.