Фототұзаққа түскен аю: орман өмірін камера қалай зерттейді?

Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығында фототұзаққа қоңыр аю түсіп қалды. Табиғаттағы жануарларды адамдардың қатысуынсыз бақылауға мүмкіндік беретін мұндай камералар қорық аумағында жабайы аңдардың тіршілігін зерттеу үшін маңызды құрал саналады.

Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы – Шығыс Қазақстан облысының солтүстік-шығысында, Ресеймен шекаралас аумақта орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Қорық 1992 жылы құрылған, қазіргі аумағы 86 мың гектардан асады. Ол Батыс Алтайдың Иванов, Үлбі, Көксу, Холзун және басқа да тау жоталарының табиғи кешендерін сақтауға арналған. Мұнда қылқанжапырақты тайга, таулы шалғындар мен биік таулы ландшафттар қатар кездеседі.

Қорықта қандай жануарлар бар?

Қорықтың жануарлар дүниесі де алуан түрлі. Мұнда 57 сүтқоректі түрі мекендейді. Олардың қатарында бұлан, марал, елік, сілеусін, бұлғын және қоңыр аю бар. Мамандар қоңыр аюды қорық аумағында кең таралған жануарлардың бірі ретінде көрсетеді. Яғни фототұзаққа аюдың түсуі – бұл аймақтың табиғи экожүйесі үшін таңсық құбылыс емес.

Батыс Алтайдың қалың ормандары қоңыр аю үшін қолайлы мекен саналады. Аюлар қорек іздеп, орманның әр бөлігін аралап жүреді. Олардың рационы негізінен өсімдік тектес азықтан, жидек, тамыр, жәндік және басқа да табиғи қорек көздерінен тұрады. Сондықтан фототұзақ арқылы аюларды бақылау олардың мекен ету аумағын, қозғалысын және маусымдық тіршілігін зерттеуге мүмкіндік береді.

Бұл қорықтың тағы бір ерекшелігі – табиғатының адам ықпалы аз сақталғандығында. 2020 жылы Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы ЮНЕСКО-ның «Адам және биосфера» бағдарламасы аясындағы дүниежүзілік биосфералық резерваттар желісіне енгізілді. Бұл оның табиғи экожүйелерді сақтау тұрғысынан халықаралық маңызға ие екенін көрсетеді.

Аюлар адамдарға жақындай бастаған

Алайда соңғы уақытта қоңыр аюлардың адамдарға жақындағаны туралы хабарламалар жиілеп отыр. Биыл Шығыс Қазақстан тұрғындарынан аюларды елді мекендер маңынан көргені туралы 40-қа жуық хабарлама түскен. Жыртқыштар Алтай, Риддер қалаларының маңында, Ұлан және Марқакөл аудандарында жиі байқалған. Жақында аю Өскеменнің өзінде де көзге түсті.

Мамандар мұны бірнеше факторлармен байланыстырады. Соның бірі – ормандағы табиғи қоректің жеткіліксіз болуы. Табиғи азық азайған кезде аюлар қорек іздеп, адам мекендейтін аумақтарға жақындайды. Ал елді мекендердегі тұрмыстық және тамақ қалдықтары олар үшін оңай табылатын қорекке айналуы мүмкін.

Айта кету керек, аюдың адамға жақындауы оның міндетті түрде шабуыл жасайтынын білдірмейді. Көп жағдайда жануар адамдардан қашуға тырысады. Дегенмен адамнан қорықпай, елді мекендерге қайта-қайта келетін аюлар қауіпті болуы мүмкін. Сондықтан жабайы аңды көрген жағдайда оған жақындамай, суретке түсуге немесе тамақ беруге тырыспай, тиісті қызметтерге хабарлаған жөн.

Фототұзаққа түскен бір ғана кадр осындай табиғи процестерді бақылауға мүмкіндік береді. Ал қорықтағы аюдың бейнесі Батыс Алтай ормандарының әлі де жабайы табиғат үшін маңызды мекен екенін көрсетеді.

Фототұзақ қалай жұмыс істейді?

Фототұзақ – жабайы жануарларды адам араласуынсыз бақылауға арналған арнайы камера. Ол әдетте орман ішіндегі жануарлар жиі жүретін соқпақтарға, суаттар мен қорек іздейтін аумақтарға орнатылады. Камера қозғалысты немесе жылуды сезген кезде автоматты түрде фотоға түсіреді немесе бейнежазба бастайды.

Фототұзақтың басты ерекшелігі – тәулік бойы жұмыс істей алатынында. Адамдар орманда болмаған кезде де камера жануарлардың қозғалысын тіркеп отырады. Бұл әсіресе түнде белсенді болатын аңдарды зерттеуге мүмкіндік береді.

Мұндай құрылғылар табиғатты қорғау мен ғылыми зерттеулерде кең қолданылады. Мамандар фототұзақ арқылы жануарлардың қай жерде мекендейтінін, қаншалықты жиі қозғалып жүргенін, тәуліктің қай уақытында белсенді болатынын және белгілі бір аумақтағы санын бақылауға мүмкіндік алады. Бір аумаққа ұзақ уақыт қойылған камералардан жиналған мәліметтер жануарлар дүниесіндегі өзгерістерді анықтауға көмектеседі.

Фототұзақтың тағы бір маңызды артықшылығы – жануарды мазаламай бақылау. Мысалы, қоңыр аю адамды сезсе, әдетте алыстап кетуі мүмкін. Ал камера орманда үнсіз тұрғандықтан, аң өзінің табиғи тіршілігін жалғастыра береді.