Қазақстанда зейнетақы жүйесін жаңғырту мәселесі қайта күн тәртібіне шықты. Сенат депутаты Амангелді Нұғманов Үкіметке жолдаған депутаттық сауалында қолданыстағы модельді қайта қарап, оны қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайларға бейімдеуді ұсынды.

Сенатордың пікірінше, бүгінгі зейнетақы жүйесі еңбек нарығындағы өзгерістерді, халықтың нақты еңбекке қабілеттілігін және өмір сүру ұзақтығын толық ескермейді. Сондықтан ол жүйені икемді етіп, тек жасқа емес, еңбек өтілі мен азаматтың денсаулығына негіздеу қажет екенін атап өтті.

Жастан – еңбек өтіліне көшу

Негізгі ұсыныс – зейнетке шығу жасына ғана тәуелділіктен біртіндеп бас тартып, еңбек өтіліне негізделген модельге көшу. Бұл жағдайда азамат қажетті еңбек өтілін жинаған соң, зейнетке шығу уақытын өзі анықтай алады.

Қолданыстағы тәжірибені кеңейту

Қазіргі таңда әскери қызметкерлер мен құқық қорғау органдары қызметкерлері үшін еңбек өтіліне байланысты зейнетке шығу жүйесі бар. Сенатор осы тәжірибені басқа санаттағы азаматтарға да енгізуді ұсынады.

Денсаулыққа байланысты ерте зейнетке шығу

Ұсыныстардың бірі – мүгедектік рәсімдемей-ақ, денсаулық жағдайына байланысты зейнетке шығу мүмкіндігін қарастыру. Себебі созылмалы немесе кәсіби аурулары бар көптеген азаматтар толыққанды еңбек ете алмайды, бірақ ресми түрде мүгедек деп танылмаған.

Медициналық көрсеткіштерді заңдастыру

Депутат Әлеуметтік кодекске арнайы норма енгізіп, зейнетке шығуды медициналық көрсеткіштер негізінде реттеуді ұсынады. Бұл үшін Денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган бекітетін аурулар тізімі негіз болуы тиіс.

Еңбекке қайта оралу мүмкіндігі

Егер азаматтың еңбекке қабілеттілігі қалпына келсе және бұл медициналық қорытындымен расталса, оның еңбек ету құқығы автоматты түрде қайта қалпына келуі тиіс.

Экономикалық және әлеуметтік әсері

Амангелді Нұғмановтың айтуынша, ұсынылып отырған реформалар бірнеше маңызды нәтижеге жеткізуі мүмкін:

• жұмыссыздық деңгейін төмендету;
• масылдық көңіл-күйді азайту;
• азаматтардың еңбекке деген жауапкершілігін арттыру;
• мемлекеттік бюджетке түсетін жүктемені жеңілдету;
• бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының тұрақтылығын күшейту.

Сенатордың пікірінше, бұл қадамдар зейнетақы жүйесінің қаржылық теңгерімін сақтауға және оның ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жұмыс тобы құрылуы мүмкін

Ұсыныстарды жан-жақты пысықтау мақсатында депутат мемлекеттік органдар, сарапшылар, ғалымдар, кәсіподақтар және азаматтық қоғам өкілдері қатысатын арнайы ведомствоаралық жұмыс тобын құруды ұсынды.

Оның айтуынша, дәл осындай ашық алаңда қоғам қолдайтын, теңгерімді шешімдер қабылдануы тиіс.

Жалпы алғанда, сенатор ұсынған бастамалар Қазақстандағы зейнетақы жүйесін әділ әрі икемді етуге бағытталған. Бұл өзгерістер азаматтардың нақты еңбек мүмкіндіктерін ескеріп, әлеуметтік қорғау тетіктерін заманауи талаптарға сәйкестендіруге жол ашуы мүмкін.