Соңғы жылдары цифрлық технологияның қарқынды дамуы кітап оқу мәдениетіне де әсер етті. Қағаз кітаптың орнын планшет, смартфон және арнайы электронды құрылғылар алмастыра бастады.

Алайда «электронды кітап оқу көзге зиян ба?» деген сауал қоғамда жиі көтеріледі. Мамандар бұл мәселеге біржақты жауап бермейді. Барлығы оқу форматына, экран сапасына және пайдалану тәртібіне байланысты.

Дәрігер-офтальмологтардың айтуынша, электронды құрылғылардың басты ерекшелігі – жарық шығаратын экран. Смартфон мен планшеттегі LCD немесе OLED дисплейлер ұзақ қарағанда көздің шаршауына, құрғауына және бас ауруына әкелуі мүмкін. Әсіресе, қараңғы бөлмеде жарықты тым күшейтіп оқу көру мүшесіне қосымша салмақ түсіреді. Көздің құрғауы – жыпылықтау жиілігінің азаюынан туындайтын ең кең таралған мәселе.

Ал арнайы e-ink технологиясымен жұмыс істейтін электронды кітап құрылғылары қағазға ұқсас бейне береді. Олар жарықты тікелей шығармайды, керісінше сыртқы жарықты шағылыстырады. Сондықтан мұндай құрылғылар көзге анағұрлым жайлы саналады. Дегенмен кез келген экран алдында бірнеше сағат үзіліссіз отыру көздің талуына себеп болатынын естен шығармаған жөн.

Мамандар «20-20-20» ережесін ұстануға кеңес береді: әр 20 минут сайын 20 секундқа 20 фут (шамамен 6 метр) қашықтықтағы нысанға қарау. Бұл көз бұлшықеттерінің босаңсуына мүмкіндік береді. Сондай-ақ экран жарықтығын бөлме жарығына сәйкестендіру, мәтін қарпін тым ұсақ қылмау және құрылғыны көзден 35–40 сантиметр қашықтықта ұстау маңызды.

Балалар мәселесі де өзекті. Даму кезеңіндегі баланың көру қабілеті тұрақсыз болғандықтан, ұзақ уақыт экранға телміру миопия қаупін арттыруы мүмкін. Сондықтан ата-аналар электронды кітап оқуды уақытпен шектеп, мүмкіндігінше қағаз кітаппен алмастырып отырғаны жөн.

Сарапшылардың ортақ пікірі: электронды кітаптың өзі көзді «бұзбайды», бірақ оны дұрыс пайдаланбау түрлі қолайсыздық туғызады. Яғни мәселе технологияда емес, оны қолдану мәдениетінде. Уақытты реттеп, көзге демалыс беріп, жарық режимін сақтаса, электронды кітап оқу заманауи әрі қауіпсіз білім алу тәсілі бола алады.

Қорытындылай айтқанда, цифрлық дәуірде экраннан қашу мүмкін емес. Ендеше басты міндет – көз саулығын сақтай отырып, жаңа технологияны тиімді пайдалану.