Соңғы жылдары Қазақстан қалаларында электрлі самокаттардың саны күрт артты. Қолайлылығы мен жылдамдығы бұл көлікті әсіресе жастар мен қала тұрғындары арасында танымал етті. Алайда жол қауіпсіздігіне қатысты мәселелер көбейген соң, билік тарапынан бақылау күшейтіле бастады.

Неге бақылау күшейтілді?

Электрлі самокаттар көбіне жаяу жүргіншілерге арналған жолдарда немесе автокөлік қозғалысы тығыз көшелерде пайдаланылады. Соның салдарынан:

• жол-көлік оқиғаларының саны артты
• жаяу жүргіншілерге қауіп төнді
• қозғалыс ережелерін сақтамау жиі тіркелді

Мамандардың айтуынша, самокат жүргізушілерінің басым бөлігі жол ережесін толық білмейді немесе елемейді.

Қандай талаптар енгізілді?

Қазақстанда электрлі самокаттарға қатысты бірқатар нақты талаптар бар:

• Жылдамдық шектеуі (әдетте 25 км/сағ дейін)
• Жаяу жүргіншілер аймағында жылдамдықты азайту
• Көлік жолына шыққанда қауіпсіздік талаптарын сақтау
• Кей жағдайларда қорғаныс құралдарын пайдалану (шлем және т.б.)

Сонымен қатар, самокат жүргізушілері де жол қозғалысына қатысушы ретінде жауапкершілікке тартылады.

Айыппұлдар мен жауапкершілік

Ереже бұзған жағдайда:

• әкімшілік айыппұл салынады
• қауіпті жағдай туғызса, қосымша жаза қолданылуы мүмкін
• ауыр жағдайларда жүргізуші жауапкершілікке тартылады

Мысалы, жаяу жүргіншіні қағып кету немесе жол ережесін өрескел бұзу – қатаң бақылауға алынады.

Электрлі самокат  мінетін адамдар ҚР «Жол жүрісі туралы» заңына сәйкес толыққанды қатысушы және заң алдында жауап береді.

Тәртіп бұзушылар Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің мына баптары бойынша жауапқа тартылады:

• 593-бап: жолаушы тасымалдау ережесін бұзу (бір самокатта екі адам жүру);
• 615-бап: жол қозғалысы ережелерін бұзу;
• 127-бап: кәмелетке толмағандар самокат айдаған жағдайда ата-аналарының жауапкершілігі.

Түнгі уақытта жарық шағылыстыратын элементтер мен қорғаныш дулығасын кию міндетті.

2026 жылдың 1 шілдесінен бастап электрлі самокат қолданушылары мен операторлары үшін жаңа ережелер күшіне енеді.

Операторлар самокатты басқару құқығы жоқ адамдарға бергені үшін жауапқа тартылады. Әр самокатқа мемлекеттік нөмір беріліп, есепке алынатын болады. Самокат айдаудың ең төменгі жасы 18 жас болып бекітіліп, жолдың жүру бөлігі арқылы жүру үшін жүргізуші куәлігі болуы міндеттеледі.

Қайда жүруге болады?

Электрлі самокаттарды:

• велосипед жолақтарында
• арнайы бөлінген жолдарда
• кей жағдайларда жол жиегінде пайдалануға болады

Ал тротуарда жүрген кезде жаяу жүргіншілерге басымдық берілуі тиіс.

Бұл өзгерістер нені көздейді?

Бақылаудың күшеюі ең алдымен қауіпсіздікті арттыруға бағытталған. Себебі электрлі самокат – толыққанды көлік құралына айналып келеді. Сондықтан оны пайдалану мәдениетін қалыптастыру – маңызды мәселе.

Электрлі самокат – ыңғайлы әрі экологиялық таза көлік. Бірақ оны дұрыс әрі жауапкершілікпен пайдалану қажет. Жаңа талаптар мен бақылау шаралары қаладағы қозғалысты қауіпсіз әрі реттелген етуге бағытталған.