Соңғы жылдары ұшқышсыз ұшу аппараттары – дрондар қарқынды дамып, күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. Бұрын тек әскери немесе арнайы қызметтер қолданған технология бүгінде қарапайым азаматтарға да қолжетімді. El.kz осы тақырыпқа кеңінен тоқталды.

Фото-видео түсірілімнен бастап, жеткізу қызметтеріне дейін дрондардың қолдану аясы кеңейіп келеді. Алайда бұл үрдіс авиация қауіпсіздігіне қатысты жаңа тәуекелдерді алға шығарды. Қазақстан осы өзгерістерге қаншалықты дайын деген сұрақ өзекті бола түсті.

Дрондар неге жаппай таралып жатыр?

Сарапшылар дрондардың кеңінен таралуын бірнеше негізгі фактормен байланыстырады.

Біріншіден, технология арзандады. Бұрын қымбат болған құрылғылар қазір орташа табысы бар азаматтар үшін де қолжетімді.

Екіншіден, онлайн сауда платформалары арқылы дрон сатып алу жеңілдеді.

Үшіншіден, әлеуметтік желілер мен цифрлық контенттің дамуы адамдарды сапалы фото және видео түсіруге ынталандырып отыр.

Сонымен қатар дрондар бизнестің әртүрлі саласында белсенді қолданыла бастады. Ауыл шаруашылығында егістікті бақылау, құрылыс саласында мониторинг жүргізу, төтенше жағдайларда іздестіру жұмыстарын ұйымдастыру – мұның бәрі дрондардың тиімділігін көрсетеді. Осы факторлардың барлығы құрылғылар санының күрт артуына әсер етті.

Авиация үшін негізгі қауіптер

Дрондардың көбеюі азаматтық авиация үшін бірқатар нақты қауіптер туғызады. Ең басты тәуекел – әуе кемелерімен соқтығысу. Әсіресе ұшақтың ұшу және қону кезеңі аса қауіпті саналады.

Бұл уақытта ұшақ төмен биіктікте қозғалады, ал дәл осы аймақта дрондардың пайда болуы апат қаупін арттырады.

Егер дрон ұшақтың қозғалтқышына түссе, ауыр техникалық ақауға әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайлар әлемдік тәжірибеде тіркелген.

Сонымен қатар дрондар пилоттардың көру аймағына кедергі келтіріп, әуе қозғалысын басқару жүйесіне қосымша жүктеме түсіреді.

Кейбір елдерде дрондардың кесірінен әуежайлар уақытша жабылып, жүздеген рейс кейінге шегерілген жағдайлар болған.

Қазақстандағы ахуал

Қазақстанда дрондарды пайдалану заңнамалық тұрғыда реттелген. Дегенмен іс жүзінде бірқатар мәселе бар.

Мамандардың айтуынша, көптеген пайдаланушы қолданыстағы ережелерді толық білмейді немесе сақтамайды. Тіркеусіз қолданылатын құрылғылар да кездеседі.

Сонымен қатар дрондарды бақылау және анықтау жүйесі әлі де толық дамымаған. Әуежай маңында немесе шектеулі аймақтарда дрон ұшырылған жағдайлар туралы ақпараттар ара-тұра тіркеліп отырады. Бұл мәселенің жүйелі сипат алып келе жатқанын көрсетеді.

Қазақстанда дрондар санының нақты статистикасы ашық түрде кеңінен жарияланбайды. Алайда сарапшылар олардың саны жыл сайын артып келе жатқанын айтады. Бұл өз кезегінде қауіпсіздік шараларын күшейтуді талап етеді.

Қолданыстағы заң талаптары

Қазақстанда дрондарды пайдалану белгілі бір ережелерге бағынады. Атап айтқанда, кейбір санаттағы құрылғылар міндетті түрде тіркелуі тиіс.

Сонымен қатар әуежайлар, әскери нысандар және стратегиялық маңызды аймақтар маңында дрон ұшыруға тыйым салынған.

Ұшу биіктігіне, қашықтығына және пайдаланушының жауапкершілігіне қатысты талаптар да бар. Алайда заң талаптарының орындалуы әрдайым бірдей деңгейде емес. Бақылау тетіктерінің әлсіздігі және халықтың ақпараттану деңгейінің төмендігі бұл саладағы негізгі проблемалардың бірі болып отыр.

Қауіпсіздік жүйесінің дайындығы

Сарапшылар Қазақстанның авиациялық қауіпсіздік жүйесі дрондарға қатысты қауіптерге толық дайын деп айтуға әлі ерте екенін алға тартады.

Дамыған елдерде дрондарды анықтайтын және залалсыздандыратын арнайы технологиялар – антидрон жүйелері кеңінен енгізілген. Олар рұқсатсыз ұшатын құрылғыларды анықтап, олардың қозғалысын шектей алады.

Қазақстанда мұндай жүйелер енді ғана енгізіле бастады немесе жекелеген нысандарда ғана қолданылады. Бұл барлық әуежайлар мен стратегиялық аймақтарды толық қамти алмайды.

Сонымен қатар мамандарды даярлау, техникалық база қалыптастыру және нормативтік реттеу мәселелері де өзекті күйінде қалып отыр.

Халықтың жауапкершілігі және қауіпсіздік мәдениеті

Дрондарды қауіпсіз пайдалану тек мемлекеттік бақылауға ғана байланысты емес. Бұл жерде пайдаланушылардың жауапкершілігі де маңызды рөл атқарады. Көп жағдайда қауіп ережелерді білмеуден немесе оларды елемеуден туындайды.

Сарапшылардың пікірінше, қоғамда дрондарды қолдану мәдениетін қалыптастыру қажет. Бұл үшін ақпараттық түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, нақты талаптар қарапайым тілмен жеткізілуі тиіс. Әсіресе әуежай маңында, халық көп жиналатын орындарда дрон ұшырудың қауіпті екені кеңінен түсіндірілгені жөн.

Мүмкіндіктер де жоқ емес

Дрондарды тек қауіп көзі ретінде қарастыру біржақты көзқарас болар еді. Бұл технологияның әлеуеті жоғары. Ауыл шаруашылығында егістік алқаптарын бақылау, тыңайтқыштарды дәл енгізу, өнімділікті арттыру сияқты бағыттарда дрондар тиімді қолданылып келеді.

Сонымен қатар төтенше жағдайларда іздестіру-құтқару жұмыстарын жүргізу, табиғи апаттарды мониторингтеу, логистика саласында жедел жеткізу қызметтерін дамыту – мұның бәрі дрондардың мүмкіндігін көрсетеді. Сондықтан басты мақсат – технологияны шектеу емес, оны қауіпсіз әрі тиімді пайдалану тетіктерін қалыптастыру.

Қорытынды

Қазақстан дрондар дәуіріне қадам басты. Ұшқышсыз аппараттардың саны артып, олардың қолдану аясы кеңейіп келеді. Бұл өз кезегінде жаңа мүмкіндіктермен қатар, авиация қауіпсіздігіне қатысты тәуекелдерді де күшейтеді.

Сарапшылардың бағалауынша, елдегі жүйе толық дайын емес, бірақ бұл бағытта жұмыстар жүргізіліп жатыр. Алдағы кезеңде бақылау тетіктерін күшейту, заңнаманы жетілдіру және қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру негізгі міндеттердің бірі болады.

Дрондар – болашақтың технологиясы. Бірақ оны қауіпсіз пайдалану бүгінгі күннің басты талабы болып қала береді.