Қазақстанда соңғы онжылдықта психолог көмегіне жүгіну трендке айналды. Бұл – қоғамның сана-сезімі өсіп, ментальды саулыққа көңіл бөле бастағанының көрінісі. Алайда, сұраныс бар жерде ұсыныс та көп. Өкінішке қарай, сол ұсыныстардың бәрі бірдей сапалы емес. Осыған байланысты дайындалып жатқан жаңа заңнамалық талаптар дипломсыз мамандар мен коучтардың қызметін шектеп, бұл саланы өркениетті жолға қоюды көздейді.

Психология – медицина мен педагогиканың тоғысындағы ғылым

Көпшілік психологты жай ғана «тыңдай білетін адам» деп қабылдайды. Бірақ кәсіби психологияның негізінде терең ғылыми білім жатыр. Маман адамның ми құрылымын, жүйке жүйесінің жұмысын, гормондардың мінез-құлыққа әсерін және жас ерекшелік даму заңдылықтарын білуі тиіс.

Неге коучтар психолог бола алмайды?

Коучинг – бұл болашаққа бағытталған, жетістікке жету құралы. Ол сау адамдармен жұмыс істейді. Ал психолог адамның өткеніндегі жарақаттарымен, ішкі қайшылықтарымен және клиникалық деңгейге жетпеген ауытқуларымен айналысады. Егер базалық білімі жоқ коуч балалық шақтағы ауыр жарақатты (травма) «қаза» бастаса, ол адамның психикасын құрдымға жіберуі мүмкін.

Сапасыз қызметтің қаупі: Неліктен заң қатаңдады?

Дипломсыз немесе қысқа курсты бітірген мамандардың (инфо-бизнес өкілдерінің) зардабы бірнеше деңгейде көрініс табуда:

Қате диагноз және уақыт жоғалту: Психолог маман ретінде клиенттің жағдайы клиникалық деңгейде екенін (мысалы, эндогендік депрессия немесе биполярлы бұзылыс) дер кезінде анықтап, оны психиатрға бағыттауы тиіс. Дипломсыз маман «бәрі өз қолыңда, тек позитивті ойла» деген бос ұрандармен ауруды асқындырып алуы мүмкін.

Ревиктимизация: Тәжірибесіз адам зорлық-зомбылық көрген немесе ауыр қайғыға тап болған жанды дұрыс оңалта алмай, оның жарасын қайта тырнап, жағдайын қиындатады.

Қаржылық алаяқтық: «Марафондар» мен «энергетикалық тазару» сеанстары арқылы азаматтардың сеніміне кіріп, ірі көлемде қаражат иемдену деректері жиілеп кетті.

Заң жобасы: Не өзгереді?

Жаңа ережелер бойынша психологиялық көмек көрсету құқығына тек мынадай талаптарға сай тұлғалар ие болады:

• Міндетті жоғары білім: Диплом – бұл тек қағаз емес, маманның этикалық кодексті сақтайтынына және кәсіби құзыреттілігіне кепілдік.
• Тізілімге ену: Психологтардың бірыңғай мемлекеттік тізілімі жасалуы мүмкін. Бұл тұтынушыға маманның деңгейін тексеруге мүмкіндік береді.
• Этикалық комиссия: Маманның үстінен шағым түскен жағдайда оны кәсіби құқығынан айыру механизмі іске қосылады.

Клиентке кеңес: Өзіңізді қалай қорғайсыз?

Заң толық күшіне енгенше, әрбір азамат өзін-өзі қорғауды үйренуі керек. Психологқа барар алдында мына сұрақтарды қойыңыз:

• Сізде жоғары психологиялық білім туралы диплом бар ма? (Сертификат емес, диплом!)
• Сіз қай бағытта жұмыс істейсіз және ол бағытта қосымша білім алдыңыз ба?
• Сіздің жеке терапияңыз бен супервизорыңыз бар ма? (Психологтың өзі терапиядан өтпесе, ол өз мәселелерін клиентке таңуы мүмкін).

Жан саулығы – тән саулығынан да маңызды. Біз тісіміз ауырса, сертификаты бар тіс дәрігеріне барамыз, көшедегі кез келген адамға аузымызды ашпаймыз. Психика да дәл сондай. Сондықтан, дипломсыз психологтар мен коучтардың жауапкершілікке тартылуы – бұл еркіндікті шектеу емес, ұлттың ментальды қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Есіңізде болсын: Нағыз маман сізге дайын рецепт бермейді және «байлық шақыруды» үйретпейді. Ол сізге ішкі ресурстарыңызды тауып, қиындықтан өз бетіңізше шығуға ғылыми негізделген әдістермен көмектеседі.