1992 жылғы 2 наурыз – Қазақстан тарихындағы аса маңызды күндердің бірі. Дәл осы күні жас тәуелсіз мемлекет – Қазақстан Республикасы әлемдегі ең беделді халықаралық ұйым – Біріккен Ұлттар Ұйымы құрамына қабылданды. Бұл оқиға Қазақстанның халықаралық құқықтың толыққанды субъектісі ретінде танылуын, мемлекеттік егемендігі мен тәуелсіздігінің жаһандық деңгейде мойындалуын білдірді.

Бүгінде Қазақстан мен БҰҰ арасындағы серіктестік 30 жылдан астам уақыт ішінде стратегиялық маңызға ие тұрақты ынтымақтастыққа айналды.

Қазақстан 1991 жылғы 31 желтоқсанда БҰҰ Бас хатшысына мүшелікке қабылдау туралы ресми өтініш жолдады. 1992 жылғы 16 қаңтарда мәселе БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде қаралып, 23 қаңтарда оң ұсыныс берілді. Ал 1992 жылғы 2 наурызда БҰҰ Бас ассамблеясы Қазақстанды ұйымның 168-мүшесі ретінде қабылдау туралы қарар қабылдады.

Бұл шешімнің маңызын алғашқы Тұрақты өкілдердің бірі, дипломат Ақмарал Арыстанбекова ерекше атап өткен болатын. Оның айтуынша, Қазақстанның БҰҰ-ға кіруі:

1. Халықаралық мойындау кепілі болды – егемендіктің заңды бекітілуі;
2. Жаһандық мәселелерді шешуге қатысуға мүмкіндік берді;
3. БҰҰ-ның көпжылдық тәжірибесін пайдалану арқылы ішкі реформаларды тиімді жүргізуге жол ашты.

 

Ядролық қарусыздану және қауіпсіздік саясаты

Қазақстанның БҰҰ-ға қабылдануы барысында ең өзекті мәселе – ядролық қару тағдыры болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан аумағында әлемдегі төртінші ірі ядролық арсенал қалған еді.

Қазақстан ядролық қарудан ерікті түрде бас тарту арқылы халықаралық қауымдастық алдында жауапты мемлекет ретінде танылды. Бұл қадам еліміздің бейбітшілік пен қауіпсіздік саласындағы беделін арттырды.

Қазақстан кейіннен БҰҰ аясында қарусыздану бастамаларын белсенді қолдап, халықаралық қауіпсіздік саласында көшбасшылық танытты.

 

Қазақстандық өкілдердің жаһандық деңгейдегі рөлі

Қазақстан тарихында алғаш рет БҰҰ жүйесіндегі екінші маңызды лауазымға – бас хатшының орынбасары қызметіне Қасым-Жомарт Тоқаев тағайындалды. Ол сондай-ақ БҰҰ-ның Женевадағы бөлімшесінің Бас директоры қызметін атқарды.

Бұл тағайындау Қазақстан дипломатиясының кәсіби деңгейін және халықаралық беделін айқындады.

Сонымен қатар, 2017-2018 жылдары Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайланды. Бұл – Орталық Азия мемлекеттері арасында алғаш рет қол жеткізілген тарихи жетістік.

 

БҰҰ құрылымдарының Қазақстандағы қызметі

Қазақстан аумағында БҰҰ-ның бірқатар агенттіктері мен бағдарламалары жұмыс істейді:

• БҰҰ Даму бағдарламасы (ПРООН)
• ЮНИСЕФ
• ЮНЕСКО
• БҰҰ Босқындар істері жөніндегі Жоғарғы комиссары басқармасы
• Халықаралық Еңбек Ұйымы
• БҰҰ-Әйелдер
• БҰҰ Есірткі және қылмыс жөніндегі басқармасы

Бұл құрылымдар әлеуметтік даму, кедейлікті азайту, гендерлік теңдік, экология, босқындар құқығы, еңбек қатынастары және құқықтық реформалар саласында маңызды жобаларды жүзеге асырып келеді.

 

Аймақтық бастамалар және Алматы хабы

Қазақстан БҰҰ аясында Орталық Азия мен Ауғанстан аймағында қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету бағытында белсенді жұмыс жүргізуде. Алматы қаласында БҰҰ-ның аймақтық хабын құру бастамасы – осы саясаттың көрінісі.

Бұл орталық:

• постконфликтілік қалпына келтіруді үйлестіруге,
• экстремизм мен терроризмге қарсы күресті күшейтуге,
• есірткі трафигімен күреске,
• гуманитарлық көмекті үйлестіруге бағытталған.

 

Қазақстан және жаһандық күн тәртібі

Қазақстан БҰҰ аясында:

• Тұрақты даму мақсаттарын жүзеге асыруға,
• Климаттық өзгерістермен күреске,
• Адам құқықтарын қорғауға,
• Бітімгершілік операцияларға қатысуға белсенді атсалысып келеді.

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш Қазақстанның ядролық қарусыздану, бейбітшілік пен экология саласындағы көшбасшылығын бірнеше рет атап өтті.

Қазақстанның 1992 жылғы 2 наурызда БҰҰ-ға қабылдануы – тәуелсіз мемлекет тарихындағы стратегиялық бетбұрыс болды. Бұл қадам:

• халықаралық легитимділікті бекітті,
• жаһандық саясатқа қатысу мүмкіндігін ашты,
• сыртқы саясаттың көпвекторлы моделін нығайтты,
• еліміздің халықаралық беделін арттырды.

33 жыл ішінде Қазақстан БҰҰ-ның жай ғана мүшесі емес, белсенді әрі жауапты серіктесіне айналды. Бүгінде еліміз жаһандық қауіпсіздік, тұрақты даму және бейбітшілік бастамаларын ілгерілетуде маңызды рөл атқарып келеді.