Қазақстанда маусым айының үшінші жексенбісі — Медицина қызметкерлері күні ретінде аталып өтеді. Бұл күн — адам өмірінің сақшысы саналатын дәрігерлерге, мейірбикелерге, фельдшерлерге, санитарларға және денсаулық сақтау саласының барлық өкілдеріне алғыс білдіру, олардың еңбегін құрметтеу күні. Алайда бұл күнді біз шынайы бағалап, лайықты атап өтіп жүрміз бе? Медицина қызметкерлерінің бүгінгі мәртебесі қандай? Бұл мамандықтың келешегі мен қоғамдағы орны туралы саралап көрейік, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.

Кеңестік кезеңнен басталған дәстүр

Медицина қызметкерлері күні алғаш 1980 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесінің жарлығымен белгіленген болатын. Мақсат — халық денсаулығын сақтау жолында еңбек етіп жүрген адамдардың еңбегін тану және марапаттау. Қазақстан бұл дәстүрді сақтап, әр жыл сайын маусым айының үшінші жексенбісінде атап өтіп келеді. Бұл күн — бір жағынан ресми, екінші жағынан адами тұрғыдан аса маңызды.

Медицина – миссия ма, мамандық па?

Кез келген елдің дамуы ең алдымен халық денсаулығына байланысты. Ал денсаулық сақтау саласының өзегі – дәрігер мен медицина маманы. Бұл мамандық жай ғана еңбек емес, үлкен жауапкершілік пен психологиялық дайындықты, жанқиярлықты талап ететін миссия десек, артық айтпаспыз.

Бүгінгі медицина қызметкері басты талаптарына тоқталсақ:

• Үздіксіз оқып, жаңалықтарды меңгеруге міндетті;
• Күніне ондаған пациенттің тағдырына ықпал етеді;
• Жан күйзелісі мен физикалық ауыртпалыққа төтеп береді;
• Қоғамның сенімі мен сынының ортасында жүреді.

COVID-19 пандемиясы кезінде бұл миссияның салмағын бүкіл әлем тағы бір рет сезінді. Дәл сол кезде "ақ халатты абзал жандар" ұғымы нақты мәнге ие болды.

Саладағы қазіргі ахуал қандай?

Медицина қызметкерлерінің күнделікті өмірі — тікелей жауапкершілік пен үздіксіз қысым. Алайда, осы маңызды мамандық иелерінің еңбегі мен жалақысы сәйкес келе ме? Нақты деректерге тоқтала кетсек:

• Денсаулық сақтау министрлігінің 2024 жылғы дерегіне сәйкес, орташа дәрігер жалақысы 350-400 мың теңге шамасында. Алайда бұл көрсеткіш өңірлерде, шағын аудандық ауруханаларда едәуір төмен болуы мүмкін.
• Мейірбикелер мен санитарлардың жалақысы кейбір аудандарда ең төменгі күнкөріс деңгейімен шамалас болып отыр.
• Дәрігерлердің апталық еңбек жүктемесі 50-60 сағатқа дейін жетеді, бұл еңбек заңнамасындағы нормадан артық.

Көптеген елдермен салыстырғанда, Қазақстанда медициналық қызметкерлердің әлеуметтік мәртебесі әлі де төмен. Бұл — маман тапшылығына, кадрлардың шет елге кетуіне себеп болып отыр.

Қоғамдық көзқарас: құрмет пе, күдік пе?

Бұқара арасында медицина мамандарына көзқарас екіұшты. Бір жағынан, халық дәрігерді өмірін сақтаушы тұлға ретінде құрметтейді. Екінші жағынан, медициналық қызметке көңілтолмаушылық та жоқ емес. Бұл көбінесе келесі факторларға байланысты:

• Қызмет сапасының төмендігі;
• Кезектің көптігі;
• Мамандардың жетіспеушілігі;
• Пациент пен дәрігер арасындағы сенімсіздік секілді факторлардан туындайды.

Алайда медицина жүйесіндегі олқылықтардың бар жауапкершілігін бір ғана дәрігерге арта салу — әділетсіз. Жүйені өзгертпей, жеке маманды кінәлау — мәселенің түп-тамырына үңілмеу.

Жүйелі мәселелер мен реформалар

Соңғы жылдары Қазақстан денсаулық сақтау саласын реформалау мақсатында бірнеше ірі қадам жасады:

• Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі (МӘМС) енгізілді;
• Ауылдық жерлерге жас мамандарды тарту үшін "Дипломмен – ауылға" бағдарламасы кеңейтілді;
• Дәрігерлік қателіктер үшін жауапкершілікті әділ реттейтін заңдар қарастырылуда;
• Қосымша жүктеме үшін үстемақылар төленіп жатыр.

Бірақ бұл реформалардың өмірге тиімді енуі үшін бақылау мен сапа қажет. Әсіресе, ауылдық жерлерде медициналық инфрақұрылым, техника, кадр мәселелері өзекті күйінде қалып отыр.

Маман тапшылығы – жүйелік қауі

Медицина университеттерін бітірген түлектердің барлығы бірдей салада қалмайды. Жалақының төмендігі, моральдық күйзеліс, техникалық жабдықтың жетіспеушілігі – жас мамандарды басқа салаға кетуге мәжбүрлейді.

Қазіргі таңда Қазақстанда медицина саласында жұмыс істейтіндердің 75%-дан астамы – әйелдер. Бұл үрдіс мейірбике, санитар, тіркеуші секілді лауазымдарда айқын байқалады. Мұндай гендерлік теңсіздік сала ішіндегі әлеуметтік дисбалансты көрсетеді.

Не істеу керек? Сарапшылар не дейді?

Медицина қызметкерлерінің еңбегін шын мәнінде бағалау үшін:

1.    Жалақыны халықаралық стандарттарға сай көтеру;
2.    Кәсіби жауапкершілікті қорғайтын заңнамалық негіз жасау;
3.    Бюрократиялық қысымды азайту (артық есеп, қағазбастылық);
4.    Психологиялық қолдау жүйесін енгізу (әсіресе реаниматолог, педиатр, хирург секілді мамандарға);
5.    Медицина мамандығын қоғамда беделді етіп көрсету – ақпараттық кампаниялар арқылы.

Қорытынды

Медицина қызметкерлері – нағыз майдан шебінде жүрген жандар. Олар үшін әр күн – шайқас: өлім мен өмірдің арасында, үміт пен шарасыздықтың ортасында. Сондықтан бұл мерекені тек формалды құттықтаумен ғана емес, шынайы құрметпен, жүйелік қолдаумен атап өткен жөн.
Әр дәрігер, мейірбике, санитар – ұлт денсаулығының қалқаны. Бұл қалқан мықты болу үшін мемлекет те, қоғам да жұмыла әрекет етуі керек.