Бүгін елімізде от пен темірді бағындырған металлургтердің кәсіби мерекесі

Жыл сайын шілде айының үшінші жексенбісінде Қазақстанда Металлургтер күні аталып өтеді. Биыл бұл мереке 19 шілдеге сәйкес келіп отыр.

Бұл – ауыр өнеркәсіптің дамуына өлшеусіз үлес қосып жүрген мыңдаған металлургтің қажырлы еңбегіне көрсетілетін құрметтің белгісі. Қазақстанда бұл кәсіби мереке мемлекет басшысының 2003 жылғы жарлығымен ресми түрде бекітіліп, содан бері дәстүрлі түрде шілденің үшінші жексенбісінде тойланып келеді.

Металлургия – кез келген елдің индустриялық дамуының басты көрсеткіштерінің бірі. Қара және түсті металлургия өнімдерінсіз құрылыс саласын, машина жасауды, мұнай-газ өнеркәсібін, энергетиканы, теміржол көлігін, кеме және ұшақ жасауды, сондай-ақ қорғаныс өнеркәсібін дамыту мүмкін емес. Сондықтан әлемнің дамыған мемлекеттері металлургия саласына ерекше назар аударады. Өйткені шойын мен болат өндірісі экономиканың барлық негізгі салаларының дамуына негіз қалайды.

Қазақстан табиғи ресурстарға аса бай мемлекеттердің бірі ретінде металлургия саласында зор әлеуетке ие. Республика жер қойнауында қара және түсті металл кендерінің мол қоры шоғырланған. Осы байлықтың арқасында еліміз әлемдегі ірі металл өндіруші мемлекеттердің қатарына кіреді. Әсіресе мыс, мырыш, қорғасын, алюминий, ферроқорытпа, хром және алтын өндіру бойынша Қазақстан халықаралық нарықта маңызды орын алады.

Қазақстандағы металлургияның қалыптасу тарихы бірнеше ғасырларға созылғанымен, өнеркәсіптік ауқымдағы даму ХХ ғасырдың ортасында ерекше қарқын алды. Кеңес Одағы кезінде Теміртау, Жезқазған, Балқаш, Өскемен, Павлодар және Ақсу қалалары ірі металлургиялық орталықтарға айналып, бүкіл одаққа өнім жеткізді. Бүгінде бұл қалалар еліміздің индустриялық тірегі саналады. Теміртау қара металлургияның негізгі орталығы болса, Павлодар алюминий өндірісімен танымал. Ақсу ферроқорытпа өндіруде жетекші орынға ие. Жезқазған мен Балқаш мыс өндірісінің басты орталықтары болып саналса, Өскеменде түсті және сирек металдар өндірісі жақсы дамыған.

Қара металлургия еліміздің ауыр өнеркәсібінің негізін құрайды. Бұл салада шойын, болат, прокат және құбыр өнімдері шығарылады. Мұндай өнімдер тұрғын үй және өндірістік құрылысқа, көлік инфрақұрылымына, машина жасауға, энергетикаға және мұнай-газ кешеніне кеңінен пайдаланылады. Қазақстанның индустриялық әлеуетін арттыруда қара металлургияның орны ерекше.

Сонымен қатар еліміздің түсті металлургиясы да қарқынды дамып келеді. Қазақстан түсті металдардың мол қорына ие мемлекеттердің бірі. Республикада мыс, мырыш, қорғасын, алюминий, қалайы, сынап, сүрме және басқа да түсті металдар өндіріледі. Бұған қоса, алтын, күміс, палладий, иридий, осмий және родий сияқты бағалы әрі сирек кездесетін металдардың өндірісі де ел экономикасында маңызды орын алады. Бұл металдар Қазақстанның алтын-валюта қорын толықтырумен қатар әлемдік нарықта жоғары сұранысқа ие стратегиялық өнім саналады.

Бүгінде еліміздің металлургия саласында шамамен 90 мыңға жуық адам еңбек етеді. Болат балқытушылар, доменшілер, құюшылар, қалыптаушылар, ұсталар, инженерлер, технологтар, кеншілер және ғылыми қызметкерлер тәулік бойы үздіксіз жұмыс істейтін өндірістердің қалыпты қызметін қамтамасыз етіп келеді. Металлург мамандығы – әлемдегі ең күрделі әрі жауапты кәсіптердің бірі. Жоғары температуралы пештердің жанында жұмыс істеу, өндірістегі технологиялық үдерістерді дәл бақылау, қауіпсіздік талаптарын сақтау үлкен кәсіби дайындық пен темірдей тәртіпті қажет етеді. Сондықтан бұл мамандық иелерінен тек білім ғана емес, төзімділік, жауапкершілік және жоғары кәсіби шеберлік талап етіледі.

Қазіргі металлургия бұрынғыдай тек ауыр қол еңбегіне сүйенбейді. Соңғы жылдары сала цифрлық технологияларды кеңінен енгізіп келеді. Ірі кәсіпорындарда өндірістік процестер автоматтандырылып, жасанды интеллект элементтері, цифрлық мониторинг жүйелері, өндірісті қашықтан басқару, лазерлік сканерлеу және ұшқышсыз ұшу аппараттары кеңінен қолданылуда. Мұндай технологиялар өндіріс тиімділігін арттырып қана қоймай, еңбек қауіпсіздігін күшейтуге де мүмкіндік береді.

Қазақстанда металлургия саласын жаңғыртуға ерекше көңіл бөлініп отыр. Елде шикізатты тек экспорттаумен шектелмей, оны терең өңдеу арқылы қосылған құны жоғары дайын өнім шығару бағытына басымдық берілуде. Бұл жаңа жұмыс орындарын ашуға, өнеркәсіптік кооперацияны дамытуға және экспорттық әлеуетті арттыруға мүмкіндік береді. Осы мақсатта еліміздің бірнеше өңірінде жаңа металлургиялық жобалар жүзеге асырылып, өндіріс орындары жаңғыртылып жатыр.

Металлургияның болашағы ең алдымен білікті мамандарға байланысты. Сондықтан мемлекет техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін дамытуға ерекше назар аударып келеді. Колледждерде металлургия, тау-кен ісі, автоматтандыру, энергетика және машина жасау мамандықтары бойынша мемлекеттік гранттар саны ұлғайтылуда. Сонымен қатар дуалды оқыту жүйесі кеңінен енгізіліп, студенттер оқу барысында өндірістік тәжірибеден өтіп, еңбек нарығына дайын маман ретінде шығуына жағдай жасалуда.

Сала қызметкерлерінің әлеуметтік жағдайын жақсарту мәселесі де назардан тыс қалған жоқ. Металлургтердің жалақысы өнеркәсіп саласындағы ең жоғары көрсеткіштердің қатарында. Зиянды еңбек жағдайында ұзақ жыл жұмыс істеген азаматтарға арнайы әлеуметтік қолдау көрсетіліп, еңбек ардагерлері мемлекеттік марапаттармен және салалық төсбелгілермен марапатталады. Сонымен қатар ірі металлургиялық компаниялар қызметкерлері үшін тұрғын үй, медицина, білім беру, спорт және мәдениет салаларындағы әлеуметтік жобаларды жүзеге асырып келеді.

Қазақстандағы көптеген өндірістік қалалардың тағдыры металлургиямен тығыз байланысты. Балқаш, Жезқазған, Теміртау, Ақсу, Павлодар және Өскемен қалаларында бірнеше буын бойы металлургия саласында еңбек етіп келе жатқан еңбек әулеттері қалыптасқан. Әкеден балаға жалғасқан осы мамандық көптеген отбасының өмірлік жолына айналған. Мұндай еңбек сабақтастығы өндірістегі кәсіби тәжірибенің сақталуына және жас мамандардың қалыптасуына ықпал етеді.

Металлургия – тек металл өндіру ғана емес, ғылым мен инновацияның, инженерлік ойдың және заманауи технологиялардың тоғысқан саласы. Әр тонна болаттың, әр келі мыстың немесе алюминийдің артында мыңдаған адамның күнделікті қажырлы еңбегі, кәсіби шеберлігі мен жауапкершілігі жатыр. Сондықтан металлургтердің еңбегі әрдайым ерекше құрметке лайық.

Металлургтер күні – өндірістегі қарапайым еңбек адамдарының қоғамдағы орнын айқындайтын маңызды кәсіби мереке. Бұл күн – от пен темірдің арасында шыңдалып, ел экономикасының берік іргесін қалап жүрген мамандарға көрсетілетін шынайы алғыс пен құрметтің белгісі. Қазақстан металлургиясы бүгінгі таңда жаңа технологиялар мен цифрлық шешімдерді енгізу арқылы дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Ал металлургтердің адал еңбегі еліміздің индустриялық қуатын арттырып, ұлттық экономиканың тұрақты өсуіне қызмет ете беретіні сөзсіз.