Алдағы онжылдықта еңбек нарығы түбегейлі өзгерістерді бастан кешуі мүмкін. Цифрландыру, жасанды интеллект, автоматтандыру және климаттық трансформация дәстүрлі кәсіптердің бір бөлігін ығыстырып, мүлде жаңа мамандықтардың пайда болуына жол ашады деп болжанып отыр. Бұл үдеріс Қазақстанға да тікелей әсер етеді, себебі жаһандық технологиялық трендтер ұлттық экономикаға тез сіңіп жатыр.
Ең алдымен жасанды интеллект саласындағы мамандарға сұраныс артады. AI-инженерлер, нейрожелі жаттықтырушылары, деректер архитекторы, алгоритм этикасы жөніндегі сарапшылар алдыңғы қатарға шығады. Компаниялар тек бағдарламалаушыларды емес, жасанды интеллектіні бизнес-процестерге тиімді енгізе алатын стратегтерді іздейді.
Киберқауіпсіздік те басым бағыттардың бірі болмақ. Деректерді қорғау инженері, цифрлық қауіпсіздік аудиторы, биометриялық жүйелер сарапшысы сияқты мамандықтар кең таралады. Мемлекеттік құрылымдар мен ірі корпорациялар ақпараттық қауіпсіздікке инвестицияны ұлғайтады.
Климаттың өзгеруі мен «жасыл экономика» тренді жаңа кәсіптерді туындатады. Көміртек ізін есептеу маманы, жаңартылатын энергия жобаларының менеджері, экологиялық аудит сарапшысы сұранысқа ие болады. Қазақстан үшін бұл әсіресе энергетикалық трансформация жағдайында маңызды.
Биотехнология мен медицинада да жаңа бағыттар қалыптасады. Геном редакциялау маманы, цифрлық денсаулық сақтау аналитигі, телемедицина үйлестірушісі секілді кәсіптер кеңейеді. Қашықтан диагностика және жеке медицина қарқынды дамиды.
Сонымен қатар креативті индустриялар да өзгеріске ұшырайды. Виртуалды әлем дизайнері, метаверс сәулетшісі, AR/VR контент жасаушысы сияқты жаңа мамандықтар пайда болады. Білім беру саласында онлайн-курс продюсерлері мен цифрлық педагогика сарапшылары қажет болады.
Ал жойылуы ықтимал мамандықтарға келсек, ең алдымен қайталанатын, автоматтандыруға оңай бейімделетін қызметтер қысқарады. Кассирлер, деректерді қолмен енгізетін операторлар, қарапайым бухгалтерлік есеп жүргізушілердің бір бөлігі алгоритмдермен алмастырылуы мүмкін.
Өндірісте де роботтандыру әсер етеді. Қарапайым конвейер жұмысшыларының саны азайып, олардың орнына роботтарды қадағалайтын техникалық мамандар келеді. Логистика саласында жүргізушісіз көліктер кең тараса, кейбір жүргізуші мамандықтары қысқаруы ықтимал.
Дегенмен толық жойылу сирек кездеседі - көбіне трансформация жүреді. Мысалы, мұғалімдер толықтай онлайн-платформаларға ауыспайды, бірақ цифрлық құралдарды меңгеруге мәжбүр болады. Дәрігерлер де жасанды интеллект көмегіне сүйеніп, шешім қабылдау моделін өзгертеді.
Қорытындылай келе, алдағы 10 жылда басты құндылық - икемділік пен үздіксіз білім алу болады. Технологияны түсінетін, сыни ойлайтын және өзгеріске бейім мамандар еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болмақ. Сондықтан бүгінгі таңда жаңа дағдыларды игеру - ертеңгі тұрақтылықтың кепілі.