Білімнің жаңа форматы: қазақстандықтар онлайн оқуға 8,4 млрд теңге жұмсады

Цифрлық технологиялардың дамуы білім беру жүйесін түбегейлі өзгертті. Соңғы жылдары онлайн оқыту дәстүрлі білім беру форматына балама ғана емес, оны толықтыратын маңызды құралға айналды. 2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстандағы білім беру қызметтерінің интернет арқылы көрсетілген көлемі 8,4 миллиард теңгеге жетуі осы үрдістің күшейіп келе жатқанын аңғартады.

Бір қарағанда, 8,4 миллиард теңге жалпы білім беру нарығының көлемімен салыстырғанда аса үлкен көрсеткіш болып көрінбеуі мүмкін. Алайда бұл цифр халықтың білім алуға деген көзқарасының өзгеріп жатқанын көрсетеді. Қазір көптеген азаматтар жаңа мамандық меңгеру, кәсіби біліктілігін арттыру немесе шет тілдерін үйрену үшін онлайн платформаларды белсенді пайдаланады.

Білім беру нарығындағы негізгі бағыттар

Статистикаға сәйкес, білім беру қызметтерінің ең үлкен үлесі негізгі және жалпы орта білім беру саласына тиесілі. Оның көлемі 899,6 миллиард теңгені немесе жалпы нарықтың 56 пайызын құраған. Бұл мектептер мен орта білім беру ұйымдарының елдегі білім беру жүйесінің басты тірегі болып қала беретінін көрсетеді.

Екінші орында мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту қызметтері тұр. Бұл сегменттің көлемі 244,3 миллиард теңгеге жетіп, жалпы нарықтың 15,2 пайызын құрады. Ал жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру қызметтері 178,7 миллиард теңгемен үшінші орынға жайғасты.

Сарапшылардың пікірінше, ата-аналардың балаларын ерте жастан дамытуға деген қызығушылығы артып келеді. Сондықтан балабақша мен мектепке дейінгі білім беру қызметтеріне сұраныс жоғары болып отыр.

Онлайн білімнің танымал болуының себептері

Онлайн оқытудың кең таралуына бірнеше фактор әсер етуде. Біріншіден, уақыт үнемдеу мүмкіндігі. Адамдар жұмысын тоқтатпай-ақ, үйден немесе кеңседен білім ала алады.

Екіншіден, өңірлер арасындағы білім сапасының айырмашылығын азайтуға ықпал етеді. Бұрын ірі қалалардағы курстарға қатысу үшін жол жүруге немесе қоныс аударуға тура келсе, қазір интернет арқылы кез келген аймақ тұрғыны үздік оқытушылардың дәрістеріне қол жеткізе алады.

Үшіншіден, еңбек нарығындағы өзгерістер азаматтарды үздіксіз білім алуға мәжбүрлеуде. Жасанды интеллект, бағдарламалау, цифрлық маркетинг және қаржы технологиялары сияқты бағыттар бойынша қысқа мерзімді онлайн курстарға сұраныс артып келеді.

Мемлекеттік сектордың басымдығы

2026 жылдың алғашқы тоқсанында көрсетілген білім беру қызметтерінің 74,6 пайызы мемлекеттік ұйымдардың үлесіне тиесілі болды. Жекеменшік сектор 24,7 пайызды, ал шетелдік ұйымдар небәрі 0,8 пайызды құраған.

Бұл көрсеткіш Қазақстанда білім беру жүйесінің негізгі жүгін әлі де мемлекеттік мекемелер көтеріп отырғанын аңғартады. Дегенмен жекеменшік ұйымдардың үлесі де біртіндеп өсіп келеді. Әсіресе қосымша білім беру, кәсіби даярлау және онлайн курстар нарығында жеке компаниялардың белсенділігі байқалады.

Шағын кәсіпорындардың рөлі күшейіп келеді

Білім беру қызметтерінің көлемі бойынша шағын кәсіпорындар көш бастап тұр. Олар 769,1 миллиард теңгенің қызметін көрсетіп, нарықтың 47,9 пайызын қамтамасыз еткен. Орта кәсіпорындардың үлесі 37,1 пайыз болса, ірі ұйымдарға 15,1 пайыз тиесілі.

Бұл білім беру саласында шағын әрі икемді ұйымдардың бәсекеге қабілетті екенін көрсетеді. Онлайн платформалар, тіл мектептері және кәсіби курстар көбіне шағын бизнес форматында жұмыс істейді.

Болашақта не күтеміз?

Сарапшылар Қазақстандағы онлайн білім беру нарығы алдағы жылдары да өсім көрсетеді деп болжайды. Бұған интернет инфрақұрылымының дамуы, цифрлық дағдыларға сұраныстың артуы және қашықтан жұмыс істеу мәдениетінің қалыптасуы ықпал етпек.

8,4 миллиард теңгелік көрсеткіш әзірге жалпы білім беру нарығының шағын бөлігін ғана құрағанымен, оның қарқынды өсуі білім беру жүйесінің цифрлық трансформациясы жалғасып жатқанын дәлелдейді. Болашақта онлайн оқыту дәстүрлі білім беру формаларымен қатар дамып, қазақстандықтардың кәсіби және жеке дамуының маңызды құралына айналуы ықтимал.