Банк картасы дүкеннен сатып алу кезінде немесе ақша аудару қажет болғанда кенеттен жұмысын тоқтатса не істеу керек? Қандай жағдайларда банк картаны бұғаттауға құқылы және қаражатқа мүмкіндігінше тез қол жеткізу үшін қандай әрекеттер жасау керек?

Fingramota.kz мәліметінше, әдетте картаның бұғатталуы бірнеше негізгі себепке байланысты болады. Оларға кредит бойынша мерзімі өткен берешектің болуы немесе сот шешімдері, ірі немесе жиі ақша аударымдары, әсіресе шетелден келетін ақша аударымдары; ПИН-кодты бірнеше рет қате енгізу; картаның қолданыс мерзімінің өтуі; сондай-ақ банктің жұмысындағы техникалық ақаулар жатады.

Бұғаттау «сізді ақшаңыздан айыру» әрекеті емес екенін түсініңіз. Көп жағдайда банк қауіпсіздік мақсатында немесе мемлекеттік органдардың талаптарын орындау үшін әрекет етеді, ал сіздің міндетіңіз – оның себебін тез біліп,  шектеулерді алып тастау.

Бұғаттау мемлекет талаптарына байланысты болған кезде

Бұғаттаудың маңызды себептерінің бірі - мемлекеттік органдардың ресми шешімдерін орындау. Банк мұндай өкімдерді:

• сот шешімі бойынша;
• сот орындаушысының қаулысы негізінде;
• егер алимент, салық, айыппұл немесе үшінші тұлғалар алдындағы міндеттемелер бойынша берешектер және тиісті атқарушылық құжаттар болғанда заңға сәйкес ресімделген болса, орындауға міндетті.

Бұл дегеніміз, сіз күдікті ештеңе жасамаған болсаңыз да, шот пен картаңыз бұғатталуы мүмкін, себебі басқа мемлекеттік орган (мысалы, сот орындаушыларының қызметі немесе салық органы) банкке қаражатқа тыйым салу туралы талап қойған.

Мұндай жағдайларда бұғаттау қанша уақытқа созылады?

Бұғаттау міндеттемелер орындалғанға дейін немесе бұғаттау туралы шешім жойылғанға дейін. Мысалы, егер шот сот орындаушысының ісі бойынша бұғатталса, шектеулер борышты өтегеннен немесе бұғаттау ресми түрде алынғаннан кейін ғана алып тасталады. Салық берешегіне ұқсас – төлем жүргізілгеннен кейін және Мемлекеттік кірістер комитеті расталғаннан кейін.

Жалақы картасы бұғатталуы мүмкін бе?

Жалақы картасы банктік қызмет тұрғысынан әдеттегі төлем картасынан еш айырмашылығы жоқ – бұғаттаудың барлық қағидалары  сіз берген кез келген басқа карта сияқты қолданылады. Егер бұғаттау шарттары банкпен жасалған шартта жазылса және шотқа қаражат (оның ішінде жалақы) түссе, банк операцияларды әдеттегі шотпен бірдей негіздерде тоқтата тұруға құқылы. Бұл мемлекеттік органдардың талаптарына да, банктің ішкі қауіпсіздік шараларына да қатысты. Яғни жалақыны алу өздігінен тиісті негіздер болған кезде картаны бұғаттаудан қорғамайды.

Ал нені бұғаттауға болмайды?

Мемлекеттік органдардың берешектері немесе талаптары болған жағдайда да тыйым салу қоюға, инкассалық тапсырмалар бойынша есептен шығаруға немесе өндіріп алуға жол берілмейтін шоттардың қорғалған түрлері бар екенін білу маңызды. Мұндай шоттарға мыналар жатады:

• мемлекеттік жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдерді алуға арналған шоттар;
• алимент төлеуге арналған шоттар;
• мүгедектігі бойынша төлемдерді, бала туған кездегі жәрдемақыларды және басқа да нысаналы әлеуметтік трансферттерді аударуға арналған шоттар;
• білім беру жинақтау шоттары;
• баспана сатып алуға арналған тұрғын үй жинақ шоттары.

Бұл дегеніміз, егер сіз мемлекеттен әлеуметтік төлемдер алсаңыз, олардың қорғалатын бөлігін бұғаттауға немесе тыйым салуға болмайды. Егер сізде мұндай арнайы шот болмаса, оны ашып, әлеуметтік төлемдерді қорғау үшін тиісті органдарға оның деректемелерін көрсетудің мағынасы бар.

Білу қажет басқа да себептер:

1. Алаяқтық операцияларға немесе әдеттен тыс әрекеттерге күдік. Егер әдеттен тыс транзакциялар тіркелетін болса, банк шот пен картаны уақытша бұғаттай алады, мысалы, ірі аударымдар, жиі операциялар, әсіресе шетелдік шоттардан операциялар. Бұл тетік алаяқтықтың алдын алуға арналған қауіпсіздік жүйелерінің бөлігі саналады.
2. «Дропперлік» схемаларға қатысуға күдік. Қазақстанда билік үшінші тұлғалар ұрланған қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру үшін басқа біреудің карталарын – money mule немесе «айырбастаушылар» (dropper схемалары) деп аталатын схемаларға қарсы шараларды күшейтуде. Шотқа немесе картаға қол жеткізуді үшінші тұлғаларға бергені үшін қылмыстық жауапкершілік туындауы мүмкін, ал банк күдікті белсенділікке байланысты барлық шоттарды бұғаттай алады.
3. Қате PIN-код бірнеше рет енгізілсе. Кейбір банктерде банкоматқа ПИН-кодты 3 рет қате енгізу жеткілікті және карта автоматты түрде бұғатталады. Бұғаттау мерзімі құрылғының түріне байланысты. Картаны банкомат ұстап қалған жағдайда, оны өзіне тиесілі банк бөлімшесінен алуға болады. Кейбір жағдайларда картаны қайта шығару қажет болуы мүмкін. Егер мобильді қосымша арқылы бұғаттау жеке басын тексергеннен кейін немесе PIN-код қалпына келтірілгеннен кейін алып тасталады.
4. Техникалық іркілістермен немесе деректердің өзгеруімен байланысты. Кейде бұғаттау бұзушылықпен емес, техникалық жаңартумен, жүйедегі іркілістермен немесе жеке деректердің ескіруімен байланысты (мысалы, жеке куәліктің мерзімі өтіп кеткен, ал банк және мемлекеттік жүйелердің байланысы бұл жағдайды автоматты түрде бақылауға мүмкіндік береді). Бұл уақытша бұғаттау және ол банкке жүгіну арқылы шешіледі.