Алайда мұндай жаңалықтарға қуану­мен бірге, мамандар алаңдаушылық та білдіруде. Себебі ақылды ойыншықтар баланың дауысын, сөзін және қимыл-қозғалысын жазып, деректерді жинай алады. Бұл жағдай жеке мәліметтердің қауіпсіздігі мен этикалық шектеулер мәселесін алға тартады.

Психологтардың пікірінше, мұндай құрылғылар баланың тұлғалық дамуына екі түрлі әсер етуі мүмкін. Бір жағынан, олар ойлау, сөйлеу және есте сақтау қабілеттерін дамытады, ал екінші жағынан — тірі қарым-қатынасты азайтып, баланың нақты эмоцияны түсіну және сезіну дағдысын әлсіретуі ықтимал.

Қазіргі заманғы ойыншықтар – енді баланы тек көңіл көтерумен шектемейді. Олар өсіп келе жатқан ұрпақтың жан дүниесіне үңіле алатын, сезімін танитын, ақылына серік бола алатын жаңа буын технологиясына айналды. Мұндай «ақылды достар» баланың жас ерекшелігі мен мінезіне бейімделіп, ойын мен оқуды ұштастырады. Олар баланың қызығушылығын оятып қана қоймай, тіл байлығын, ойлау жүйесін, эмоциялық танымын дамытуға үлес қосады.

Әлемнің жетекші өндірушілері мен технологиялық компаниялары дәл қазір келер буын ойыншықтарының прототипін жасап жатыр. Бұл ойыншықтар тек дыбысқа не қимылға жауап бермейді — баланың көңіл күйін сезіп, оның ішкі әлемімен байланыс орнатуға талпынады.

Мамандардың пікірінше, мұндай жаңашылдықтар балалар өмірін түбегейлі өзгертеді. Енді ойыншық — баланы алдандыратын зат емес, білім мен технологияның түйіскен тұсында пайда болған жаңа мәдени құбылыс.

Miko роботы 

Curio: баламен сөйлесетін жұмсақ ойыншықтар

Канада әншісі әрі кәсіпкер Граймс пен америкалық Curio стартапы бірігіп, жасанды интеллектке негізделген ерекше жобаны жүзеге асырды. OpenAI компаниясының қолдауымен жасалған бұл жоба — балалармен сөйлесіп, олардың мінез-құлқын түсіне алатын алғашқы жұмсақ ойыншықтар желісі.

Curio ойыншықтарының басты ерекшелігі — олар баламен еркін әңгімелесіп, эмоциясын сезіне алады. Жоба үш кейіпкерден тұрады: Gabbo, Grem және Grok (Илон Масктың чат-ботына еш қатысы жоқ).

• Grok — адам кейпіндегі зымыран кемесі. Атауы «Grocket» сөзінен шыққан. Граймстің айтуынша, бұл атауды оның балалары ойлап тапқан, себебі олар бала кезінен SpaceX зымырандарының ортасында өскен.

• Gabbo — қол-аяғы бар, ойын құрылғысы түріндегі жұмсақ Gameboy.

• Grem — көгілдір түсті, бетінде жүрек бейнесі бар сүйкімді қоян.

Ойыншықтардың ішіне орнатылған шағын модуль олардың «миы» қызметін атқарады. Бұл жүйе Wi-Fi желісіне қосылып, тілдік модельмен байланыс орнатады. Соның арқасында ойыншық баламен шынайы тілдесіп, оның сұрақтарына жауап береді, ойындар ұйымдастырады және тыңдау мен сөйлесу қабілетін дамытуға көмектеседі.

Қазіргі таңда бұл үш модель дүкен сөрелерінде сатылмайды. Оларды тек Curio ресми сайтынан шамамен 45 000 теңгеге сатып алуға болады.

Мамандардың пікірінше, мұндай ойыншықтар — интерактивті достықтың жаңа түрі. Енді жұмсақ ойыншық тек ермек емес, баланың сезімін, тілін және ойлауын дамытуға арналған ақылды серікке айналып отыр.

Moxie: баланың эмоциясын түсінуді үйрететін робот

Калифорниялық Embodied компаниясы балалардың әлеуметтік және эмоциялық дамуына бағытталған ерекше робот жасап шығарды. Moxie деп аталатын бұл құрылғы баланы сезімін білдіруге, өзгенің эмоциясын түсінуге және жанашырлық танытуға үйретеді.

Роботтың басты мақсаты — баланың әлеуметтік қабілеттерін дамыту. Ол рөлдік ойындар, сөйлесу жаттығулары және шынайы қарым-қатынас арқылы баламен байланыс орнатады. Moxie баланың сөзін тыңдап, дауыс ырғағына, мимикасына және көңіл күйіне назар аударады. Соның нәтижесінде бала өз сезімін дұрыс жеткізуді, ашуды немесе қуанышты тануды, сондай-ақ достық пен түсіністік дағдыларын меңгереді.

Мұндай құрылғының нарықтағы бағасы шамамен 365 000 теңге.

Moxie — бұл жай ғана ойыншық емес, ол баланың эмоциялық интеллектісін дамытатын, адам мен машина арасындағы жылы қарым-қатынастың үлгісі.

Fawn Friends: жасөспірімге эмоциялық қолдау көрсететін ойыншық

Fawn Friends жобасының авторлары — кәсіпкер Питер Фицпатрик пен сценарист Робин Кэмпбелл. Олар өздерінің балалық және жасөспірім шақтағы эмоциялық қиындықтарын еске ала отырып, балалар мен жасөспірімдерге тұрақты қолдау көрсете алатын ерекше ойыншық ойлап тапқан.

Fawn — бұл сезімге жауап бере алатын жұмсақ ойыншық. Оның ішінде динамик, микрофон және сезімтал датчиктер орнатылған. Ойыншықтың құлақтары қозғалып, көңіл күй мен эмоцияны бейнелей алады — мысалы, қуану, таңдану немесе қамығу сияқты сезімдерді қимыл арқылы көрсетеді.

Жобаның авторларының айтуынша:

«Біз бала кезіміздегі эмоциялық қиындықтарды еске ала отырып, сол кезде бізге жетіспеген қолдауды сезіндік. Сондықтан бүгінгі жасөспірімдерге біз қалағандай тұрақты қолдау көрсете алатын серік жасауды ұйғардық».

Қазіргі уақытта Fawn ойыншығы әлі еркін сатылымға шықпаған. Құрылғыны сынап көргісі келгендер күту тізіміне тіркеле алады. Алдын ала бағасы шамамен 90 000 теңге деп көрсетілген.

Fawn Friends — бұл жай ғана ойыншық емес, ол жасөспірімнің ішкі әлемін түсініп, сезімін бөлісе алатын эмоциялық серік.

Magical Toys: сөйлейтін динозавр баланың ең жақын досына айналды

Калифорниялық Magical Toys стартапы 4 пен 9 жас аралығындағы балаларға арналған ерекше ойыншық — Dino атты ақылды динозаврды жасап шығарды. Бұл құрылғының басты ерекшелігі — экраны жоқ, яғни ол баланы телефон не планшет сияқты құрылғыларға тәуелді етпейді.

Dino баламен табиғи әңгімелесіп, ертегілер айтып береді, сұрақтарға жауап қайтарады және түрлі ойындар ұйымдастырады. Ол баланың тілін дамытуға, ойлау қабілетін арттыруға және қиялын кеңейтуге бағытталған.

Қазірдің өзінде компанияның барлық өнімдері сатылып кеткен. Жаңа тапсырыстардың қашан қабылданатыны әзірге белгісіз. Dino ойыншығының бағасы шамамен 92 000 теңге.

Бұл ақылды динозавр — тек ойын құралы емес, баламен сөйлесіп, оны тыңдай білетін жылы жанды серік.

Ropet: эмоцияны сезетін ақылды үй жануары

Қытайлық Ropet стартапы жасанды интеллектке негізделген робот-үй жануарларын әзірлеумен айналысады. Компания өз өнімінің алғашқы үлгісін 2025 жылы АҚШ-та өткен CES көрмесінде таныстырды.

Ropet роботтарының сыртқы келбеті — жұмсақ ойыншыққа ұқсайды, бірақ басты ерекшелігі — оның дене температурасы адамдікіндей шамамен 37°C болады. Бұл жылулық сезім арқылы балаға жақындық пен жайлылық әсерін береді.

Робот адамның эмоциясын таниды және оған дауыс, қимыл және бет бейнесі арқылы жауап қайтара алады. Мысалы, егер иесі мұңайса — робот тыныш үнмен жұбатады, ал қуаныш байқалса — көңілді реакция білдіреді. Өнім таныстырылғаннан кейін бір айдың ішінде компания 10 мыңға жуық алдын ала тапсырыс алған. Құрылғының бағасы шамамен 140 000 теңге.

Ropet жобасы — адам мен жасанды интеллект арасындағы жылы әрі эмоционалды байланыстың жаңа қадамы. Енді робот тек техника емес, жылу мен қамқорлық сыйлай алатын серікке айналды.

Ата-аналар мен психологтарды не алаңдатады

Бүгінгі жасанды интеллектке негізделген ойыншықтар — жай ғана ойын құралы емес, микрофон, камера және деректер жинау жүйесімен жабдықталған күрделі құрылғылар. Бұл жағдай мамандар мен ата-аналардың алаңдаушылығын туғызуда.

Жасанды интеллекттің «кеңестері»: пайда ма, әлде қауіп пе?

Көп ата-ананы мазалайтын басты мәселе — мұндай ойыншықтар балаларға зиянды немесе жас ерекшелігіне сай келмейтін кеңес беруі мүмкін деген қауіп.

Мысалы, The New York Times басылымының журналистері Curio компаниясының Grem атты ойыншығын тексеріп, оның қауіпсіздік деңгейін бағалаған. Нәтижесінде ойыншық қажетсіз тақырыптардан өздігінен бас тартатыны анықталған:

• саясат туралы сөйлеспейді,

• зорлық-зомбылыққа қатысты әңгімелерден қашады,

• балағат сөздерді қолданбайды,

• жыныстық сипаттағы диалогтарға жол бермейді.

Деректер қауіпсіздігі мен құпиялылық

Grem ойыншығы баламен болған әрбір әңгімені жазып, мәтінге айналдырады және оны ата-ананың смартфонына жібереді. Өндіруші бұл деректер өзге мақсатта қолданылмайды деп сендіргенімен, құпиялылық саясаты ақпараттың сыртқы сервистерге, соның ішінде OpenAI және Perplexity жүйелеріне жіберілуі мүмкін екенін көрсетеді.

Ата-аналар өз кезегінде баланың қызығушылығына сай тақырыптарды таңдап, қажетсіз мазмұнды шектеу не дауыс модулін өшіру мүмкіндігіне ие.

Мұндай технологиялар ыңғайлы болғанымен, мамандар жеке деректердің қорғалуы мен баланың психологиялық қауіпсіздігіне көбірек назар аудару керек екенін ескертеді. Жасанды интеллектті ойыншықтар баланың дамуына көмектескенімен, оның жеке кеңістігі мен сезімін қорғау — ата-ананың басты міндеті.