Күнделікті физикалық белсенділік – жүрек денсаулығының негізі ретінде жиі айтылады. Алайда көптеген балалар мен жасөспірім спортшылар үшін жаттығу режимі қарапайым физикалық белсенділіктен әлдеқайда асып түседі. Кейбіреулері аптасына он сағаттан артық спортпен айналысады, бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған күнделікті бір сағаттық нормадан бірнеше есе көп, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Осыған байланысты мамандар балалардың толық дамып бітпеген жүрек-қантамыр жүйесі шамадан тыс жүктемеге ұшырауы мүмкін бе деген алаңдаушылық білдіруде.
Мюнхен техникалық университетінің Профилактикалық педиатрия институты жүргізіп жатқан MuCAYAplus зерттеуінде ғалымдар пайдалы физикалық белсенділік пен шектен тыс жаттығу арасындағы шекараны анықтауға тырысуда. Жобаны профессор Рената Оберхоффер-Фриц басқарады. Зерттеу барысында 10 жас шамасындағы балалардың үш жыл ішіндегі спорттық белсенділігі мен жүрек саулығының көрсеткіштері бақыланады.
Неліктен жаттығу балалар жүрегі үшін маңызды?
Балалық шақтағы физикалық белсенділік салмақты бақылауға, жүрек саулығын сақтауға және семіздік пен диабет секілді аурулардың алдын алуға көмектеседі. Жүрек уақыт өте келе жаттығуға бейімделіп, камералары кеңейіп, қабырғалары қалыңдауы мүмкін. Сонымен қатар, жас спортшылардың аэробты төзімділігі мен оттегіні пайдалану қабілеті артады, бұл ересек жастағы жүрек ауруларының қаупін азайтады.
Қашан жаттығу зиян бола бастайды?
Көптеген спорт түрлері қауіпсіз болғанымен, жаттығу мөлшері шамадан тыс болған кезде денсаулыққа зиян келуі мүмкін. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, өте ұзақ немесе қарқынды жаттығулар жүрек мөлшерінде және қызметінде алаңдатарлық өзгерістерге әкелуі ықтимал. Бұл жағдай, әсіресе, гипертрофиялық кардиомиопатия секілді жүрек патологияларына бейімділікті арттыруы мүмкін.
Сондай-ақ, шамадан тыс физикалық жүктеме кейбір балаларда қантамырлардың қатайып, оксидативті стресс туындауына себеп болуы ықтимал деген тұжырымдар да бар, алайда бұл мәліметтер әлі толық дәлелденген жоқ.
MuCAYAplus зерттеуінің мақсаты
MuCAYAplus жобасы тек жүрек соғу жиілігіне ғана емес, жүрек пен қан тамырларының жалпы қызметіне кешенді талдау жүргізуді көздейді. Зерттеу аясында:
Бұл көрсеткіштер жыл сайын тіркеліп, жүрек бұлшықетінің қалыңдығы, қан тамырларының серпімділігі және биохимиялық маркерлердің уақыт өте қалай өзгеретіні бақыланады. Сонымен қатар, қалқанша без гормондары, лептин және антиоксиданттық ферменттер де жүрек саулығына қалай әсер ететіні зерттеледі.
Тамақтану мен жүрек денсаулығының байланысы
Жас спортшылардың тамақтану әдеттері де зерттеліп отыр. Мысалы, лептин гормоны тәбетті және қан тамырларының тонусын реттейді, ал қалқанша без гормондары жүрек дамуына тікелей әсер етеді. Калория тапшылығы бұл гормондардың тепе-теңдігін бұзып, жүрек бұлшықетінің қалыпты өсуін тежей алады. Осы себепті зерттеушілер жоғары спорттық жүктеме мен жеткіліксіз тамақтанудың үйлесімі қан қысымы мен жүрек құрылымында жағымсыз өзгерістер тудыра ма – соны анықтауды мақсат етіп отыр.
Жаттықтырушылар мен ата-аналарға сабақ
Көп жағдайда жаттықтырушылар дарынды балаларды шексіз дамуға итермелейді. Алайда қауіпсіз жаттығу шегін білу – өте маңызды. Егер MuCAYAplus зерттеуі шектен тыс белсенділік жүрек-қантамыр жүйесінде жағымсыз бейімделулерге әкелетінін дәлелдесе, отбасыларға баланың спорттық кестесін қайта қарауға, жаттығу қарқынын азайтуға немесе әртүрлі спорт түрлерін араластыруға тура келуі мүмкін.
Бірақ егер жүктеме оң нәтиже беретінін – мысалы, қантамыр серпімділігінің артуы немесе антиоксидант деңгейінің жақсаруы анықталса, бұл баланс сақталған жаттығу үлгісінің тиімділігін дәлелдейді.
Қорытынды
Бастапқы зерттеулер балалардың түрлі деңгейдегі белсенділікке бейімделе алатынын көрсетеді, алайда бұл – дұрыс бағыт, демалыс және толыққанды тамақтану секілді факторларға тәуелді. MuCAYAplus жобасы үш жылдық бақылау арқылы балалар жүрегі қалай дамитынын және шектен тыс жүктеменің нақты салдарын анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл зерттеу нәтижелері болашақта жас ерекшелігіне, даму кезеңіне және жаттығу қарқындылығына байланысты нақты ұсыныстар жасауға негіз болмақ. Балалар спорты денсаулық пен жарыс арасындағы тепе-теңдікті сақтай отырып, қауіпсіз әрі пайдалы болуы тиіс.
Бұған дейін балалардың уақытын тиімді өткізетін жеті орын туралы жазған едік.