Әрбір үшінші қазақстандық жақынын жерлеу шығынын қарызсыз өтей алмайды

Қазақстандықтардың үштен біріне жуығы жақынын жерлеуге байланысты шығындарды несие немесе қарыз алмай өтеуге қаржылық мүмкіндігі жететініне сенімді емес. Бұл туралы Ұлттық статистика бюросының халықтың өмір сүру сапасына қатысты зерттеу деректеріне сүйенген Ranking.kz мәліметтері көрсетеді.

Зерттеу нәтижесіне қарағанда, бұл мәселе соңғы бірнеше жылда айтарлықтай өзгермеген. 2023 жылдан бері жерлеу рәсіміне қажетті шығындарды қарызсыз өтей алатынына сенімді азаматтардың үлесі 63-66 пайыз аралығында болған.

Ал мұндай шығындарды қарызсыз өтеуге мүмкіндігі жоқ немесе оған сенімсіз респонденттердің үлесі 34-37 пайыз деңгейінде сақталған.

Қаржылық тұрғыда ең осал топ – зейнеткерлер

2026 жылғы халықтың өмір сүру сапасына қатысты зерттеудегі жас ерекшелігі бойынша деректер қаржылық тұрғыда ең осал топтың зейнеткерлер екенін көрсетті. Олардың 41,2 пайызы жақын адамы қайтыс болған жағдайда жерлеу рәсіміне қажетті шығындарды қарыз алмай өтеуге мүмкіндігі жетпейтінін айтқан. Керісінше, зейнет жасындағы азаматтардың тек 58,8 пайызы мұндай шығындарды қарызсыз жаба алатынына сенімді.

Салыстырмалы түрде ең жоғары көрсеткіш 29-38 жас аралығындағы азаматтар арасында байқалады. Бұл топтың 71,5 пайызы жерлеу шығындарын қарызсыз өтей алатынына сенімді. Дегенмен бұл жас санатының өзінде жағдай толық жайлы деуге келмейді. Олардың шамамен 27,8-28,5 пайызы мұндай шығынды қарызсыз өтеуге сенімді емес.

Жерлеу қызметтеріне жұмсалатын қаражат бірнеше есе артқан

Ұлттық статистика бюросының деректері Қазақстандағы жерлеу рәсімдеріне көрсетілетін қызметтердің құны айтарлықтай өскенін көрсетеді.

2024 жылы жерлеу қызметтері саласында көрсетілген қызметтердің жалпы көлемі 6,4 млрд теңге болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 22,2 млрд теңгеге жеткен. Яғни бір жыл ішінде шамамен 3,5 есеге өскен. Алайда бұл сома қазақстандықтардың жерлеуге байланысты барлық шығынын толық көрсетпейді.

Статистикалық көрсеткішке жерлеу рәсімін ұйымдастыратын компанияларға төленетін қаражат – марқұмды тасымалдау, қабір қазу, жерлеу орнын дайындау және басқа да қызметтер кіреді. Ал жерлеуге қажетті тауарларға – киім, кілем, табыт және басқа да заттарға жұмсалатын шығындар бұл есепке кірмейді.

Сондай-ақ асханалар мен кафелерде өткізілетін құдайы тамақ пен еске алу шараларына жұмсалған қаражат та жерлеу қызметтерінің статистикасында жеке көрсетілмейді. Мұндай қызметтер қоғамдық тамақтану саласының шығыны ретінде есепке алынады.

Рәсімдік қызметтер қымбаттап келеді

Соңғы жылдардағы тұтыну бағалары индексі де жерлеу қызметтерінің қымбаттағанын көрсетеді.

2022 жылы рәсімдік қызметтер бағасының индексі 114,7 пайызға, ал 2023 жылы 120,6 пайызға жеткен. Кейін бағаның өсу қарқыны біршама бәсеңдегенімен, қызметтер арзандаған жоқ.

Өткен жылдың қорытындысы бойынша көрсеткіш 106 пайыз болса, 2026 жылдың қаңтар-шілде айларында жерлеу қызметтерінің бағасы тағы да 6,6 пайызға өскен.

Қазақстандық БАҚ-тағы салалық шолуларға сәйкес, биыл еліміздің ірі қалаларында стандартты жерлеу рәсімінің құны шамамен 250-600 мың теңге аралығында болуы мүмкін.

Бұл ретте нақты шығын отбасының дәстүріне, өткізілетін рәсімдерге, қызмет түріне және қалаға байланысты өзгеріп отырады.

Әр бесінші зейнеткердің 30-40 мың теңге көлемінде қоры жоқ

Жерлеу шығындарының жоғары болуы қазақстандықтардың күтпеген қаржылық жағдайларға қаншалықты дайын екенін де көрсетеді.

Зерттеу нәтижесіне сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың 17,5 пайызы қажет болған жағдайда тіпті 30-40 мың теңге көлеміндегі күтпеген шығынды да жаба алмайтынын айтқан.

Бұл көрсеткіш зейнеткерлер арасында одан да жоғары. Олардың шамамен әр бесіншісінде осындай шағын қаржылық қор жоқ. Ал экономикалық белсенді, 29-38 жас аралығындағы азаматтар арасында күтпеген шығынды өтей алмайтындардың үлесі 14,2 пайыз болған. Яғни қазақстандық отбасылардың белгілі бір бөлігінде төтенше жағдайларға арналған аз ғана қаржылық резервтің өзі қалыптаспаған.

Қаржылық қауіпсіздік жастықшасы маңызды

Мамандар күтпеген шығындарға дайын болу үшін отбасы бюджетінде қаржылық қауіпсіздік қорын қалыптастыруды ұсынады. Әдетте мұндай қорды кемінде 3-6 айлық шығын көлемінде жинақтау ұсынылады.

Алайда табыстың күнделікті қажеттіліктерден артылмауы, қысқа мерзімді қаржылық жоспарлау және жинақ жасау дағдысының қалыптаспауы көптеген отбасыға мұндай қорды қалыптастыруға мүмкіндік бермейді.

Жақын адамның қазасы – кез келген отбасы үшін ауыр сынақ. Мұндай кезде моральдық қиындыққа қоса, күтпеген әрі қомақты қаржылық шығынның қосылуы отбасының жағдайын одан әрі қиындатуы мүмкін.

Статистика көрсеткендей, қазақстандықтардың едәуір бөлігі күтпеген шығындарға толық дайын емес. Ал жерлеу рәсімдерінің қымбаттауы бұл мәселенің әлеуметтік маңызын арттырып отыр.