Шашқа ақ түсу адамның ағзасындағы меланин пигментінің азаюымен байланысты, бұл процесс көбіне қартаюмен ұштасады. АҚШ Дерматология академиясының дерегінше, жасы ұлғайған сайын шаш фолликулдарындағы меланин мөлшері табиғи түрде азайып, шаштар ақ немесе сұр түске айналады. Кейде шаштың ерте ағаруы тұқым қуалаушылықтан немесе денсаулықтағы өзгерістерден болуы мүмкін, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.

Біз бүгін ақ шаштың пайда болу себептері (генетика, жас ерекшелігі, стресс, гормоналдық өзгерістер, В12 тапшылығы және басқа факторлар), ақ шашты жұлу мәселесі (ғылыми зерттеулер мен мамандар пікірі) және жұлу туралы халық арасында қалыптасқан түрлі пікірлер мен оларды ғылыми тұрғыдан түсіндіруге тырысып көреміз.

Ақ шаштың пайда болу себептері

Ақ шаштың пайда болуына әсер ететін факторлар әртүрлі:

• Генетика (тұқым қуалаушылық). Шаштың қашан ағаратыны көбіне туыстық қасиеттерге тәуелді. Зерттеулер көрсеткендей, шаш түсінің ерте ағаруында генетикалық факторлар маңызды рөл атқарады: егер ата-анаңыз немесе жақын туыстарыңызда ақ шаш ерте пайда болса, сізде де бұл үрдіс ерте басталуы мүмкін. Кейбір тұқым қуалайтын аурулар (мысалы, ерте қартаю синдромы) да шаш фолликулдарындағы пигмент клеткаларының бұзылып, шаштың ерте ағаруына әкелуі мүмкін.
• Жасы. Шаштың ағаруы – әдетте қартаю процесінің белгілерінің бірі. Әдетте көпшілікке 30-40 жас аралығында ақ шаш түсе бастайды. Зерттеулер бойынша 50 жасқа дейінгі адамдардың басым бөлігінің шашында ақ болады. Жас ұлғаю кезінде шаш фолликулдары меланин өндіруді азайтатындықтан, ақшыл немесе сары түсті шаш көбірек өсе бастайды.
• Стресс. Ұзақ созылған психологиялық күйзелістер шаштың ерте ағаруына әсер етуі мүмкін. Зерттеулер шаш түбіріндегі оксидативті стресс пен эмоционалдық факторлар шаш түйіршіктеріндегі меланоциттердің жойылуын жеделдетіп, шаштың түсін өзгертуі мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар қатты стресс кезінде шаш жаппай түсіп, қайта өскенде бұрынғыдан бозарып немесе ағарып шығуы байқалады. Стресс тікелей әсер етпесе де, шаш циклін бұзуы әбден мүмкін.
• Гормондар. Гормоналдық өзгерістер де шаш түсіне ықпал етеді. Мысалы, қалқанша безі гормондарының тапшылығы (гипотиреоз) немесе артық болуы (гипертиреоз) кезінде шаш жұқарып, түсі бозарып кетеді. Бұл гормондар (Т3, Т4) шаш фолликулдарындағы меланин синтезін ынталандырады, сондықтан олардың теңгерімі бұзылғанда меланин азайып, ақ шаш пайда болуы ықтимал.
• Тағамдық заттардың тапшылығы. В12 (кобаламин) дәрумені мен темір, мыс, мырыш сияқты микроэлементтер шаштың қалыпты пигментациясы үшін маңызды. Медицина тұрғысынан алғанда В12 тапшылығы шаштың ерте ағаруының кең тараған себебі екені белгілі. В12 және темір жетіспеушілігінен меланин өндірілуі бұзылып, нәтижесінде шаш бозарып немесе ағара бастайды.
• Өмір салты мен экологиялық факторлар. Темекі шегу шаштың ерте ағаруына ықпал етуі мүмкін; зерттеулер темекі шегетіндердің шашы ерте ерте ағарады деген қорытынды жасады. Химиялық заттар, ультракүлгін сәуле, тұрақты ластағыштар сияқты сыртқы факторлар да шаш түзілу процестеріне зиян келтіруі ықтимал. Бұдан бөлек, витилиго мен басқа да пигмент клеткаларына әсер ететін аутоиммунды аурулар шаштың ағару процесін тездетеді.

Ақ шашты жұлу – мамандар пікірі мен зерттеулер

Мамандар ақ шашты жұлмаған дұрыс деп санайды. Арканзас университетінің дәрігері Ш. Кралети атап өткендей, «бір фолликулдан бір ғана шаш өседі, сондықтан оны жұлып тастасаңыз да, орнына қайта ақ шаш қана шығады». Яғни ақ шашты жұлғаннан кейін жаңа өсетін шаш та ақ болады, бірақ бұл айналадағы өзге шаштың ағарып кетуіне әсер етпейді.

Шарп клиникасының дерматологы М. Мофид пен Лореал дерматологы Ф. Майорал ақ шашты жұлу фолликулды зақымдауы мүмкін екенін ескертеді. Олар дың сөзінше, шашты ұдайы жұлу фолликулдың қабығын жарақаттап, өсу қабілетін әлсіретеді; қайта-қайта жұлына берсе, осы фолликулдан жаңа шаш мүлдем шықпай қалуы мүмкін. Сонымен қатар трихологтар жұлу кезінде тері тесігіне бактерия түсіп, қабынуға ұшырауы мүмкін екенін ескертеді. Ал М. Мофид «фолликул бүлінсе, жаңа шаш өсуі мүмкін емес» деп ескертеді. Яғни мамандар ақ шашты жұлу шаштың өсуін тежеуі мүмкін екенін айтып, бұған жол бермеуді ұсынады. 

Халық арасында «ақ шашты жұлуға болмайды, көбейіп кетеді» деген кең тараған түсінік бар. Алайда бұл тұжырым шындыққа жанаспайды. Бір ғана фолликулдан бір ғана шаш өседі, оған, әлгінде айтқанымыздай, меланин өндірісінің бұзылуы себеп. Яғни жуылған ақ шаштың орнына қайтып шыққан шаш та ақ болады, бірақ оныңайналадағы басқа шашқа ешқандай әсері жоқ.

Ал кәсіби шаш күтімімен айналысатын Мирза Батанович бірер ақ шашты жұлғаннан ештеңе өзгермейтінін айтады. 

Егер шашты жұлған сайын, ол көбейе берсе, онда адамдарда ешқашан шаш түсу проблемасы болмас еді. Бұл аңыздың ғылыми дәлелдемесі жоқ. Адам табиғи себептерге байланысты күніне 150 шаш жоғалтады. Сондықтан оның біреуін қолыңызбен жұлу ештеңе өзгертпейді, – дейді ол.

Дегенмен оны жұлу арқылы шаш фолликуласына зиян келтіріп алуыңыз мүмкін екенін естен шығармаңыз. Ал егер ақ шашты көрсеткіңіз келмесе, онда оны түбінен қайшымен қиып тастаңыз.

Қорытынды

Ақ шаштың пайда болуы бірнеше факторға байланысты. Оның табиғи себебі – жасы ұлғайған сайын шаш фолликулдарындағы меланин өндірісінің төмендеуі. Сонымен қатар тұқым қуалау, стресс, дұрыс тамақтанбау, гормоналдық өзгерістер сияқты жағдайлар шаштың ағару процесін жеделдетеді. Сарапшылар ақ шашты жұлмауға кеңес береді: себебі бұл әрекет фолликулды зақымдап, қабынуға алып келуі мүмкін. Сондықтан егер шаштың ерте ағаруы байқалса, дәрігерден кеңес алып, денсаулығыңызды тексерткеніңіз абзал.