Қазақстанда соңғы жылдары отбасылық саясаттың жаңа бағыттарының бірі ретінде әке институтын дамыту алдыңғы қатарға шығып отыр. Бұл тек мерекелік дата аясындағы шара емес, қоғамның өзегіне айналған өзекті тақырып. Мемлекеттің отбасылық және гендерлік саясатындағы жаңашылдықтың бірі — әке рөлін күшейту арқылы бала тәрбиесі мен отбасы құндылықтарын нығайту. Ал бұл бастама қоғамда қалай іске асып жатыр? Нәтижесі қандай? Осы және өзге сұрақтарға El.kz интернет порталы жауап іздеп көрді.

Мемлекеттік саясат және стратегиялық тұжырымдама

Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасында әке институтын дамытуға басымдық берілген. Бұл кездейсоқ таңдалған бағыт емес. Әкенің отбасындағы белсенділігі — қоғамның тұтастығы мен болашақ ұрпақтың жауапкершілігіне тікелей әсер ететін фактор.

Бүгінде Қазақстанда бұл бағытта нақты шаралар қолға алынып, жүйелі жұмыс жүргізілуде. Мәселен, жыл сайын 7 мыңнан астам іс-шара ұйымдастырылып, олар 600 мыңнан астам адамды қамтиды. Бұл — жай ғана көрсеткіш емес, қоғамдағы ер азаматтардың, әсіресе әкелердің бала тәрбиесіне деген көзқарасының өзгеріп келе жатқанының дәлелі.

«Әкелер одағы»: азаматтық қоғамның белсенді күші

2012 жылдан бастап елімізде жұмыс істеп келе жатқан «Әкелер одағы» республикалық қоғамдық бірлестігі — бұл саладағы басты қозғаушы күштердің бірі. Одақ еліміздің барлық өңірлерінен белсенді әкелерді біріктіріп, олардың тәжірибе алмасуына, қоғамдық бастамаларға қатысуына мүмкіндік беріп отыр.

Қоғамдық ұйымның жобалары ауқымды әрі нақты. Әрқайсысына жеке тоқталсақ:

• «Аламан» әкелер футбол лигасы – спорт арқылы бірлік пен үлгі көрсету;
• «Әкелер апталығы» – апталық форматтағы тәрбиелік, танымдық шаралар;
• «Саналы әке» тренингтері – әке ретінде өзін-өзі дамытуға арналған практикалық курстар;
• «Бала Толағай» жарыстары – әке мен баланың өзара серіктестігін нығайту;
• «Ерекше балалардың ерекше әкелері» – ерекше қажеттілігі бар балалармен жұмыс істейтін әкелерге арналған бағдарлама;
• Жалғызбасты әкелерге қолдау – көп елене бермейтін, бірақ қоғамда бар мәселені шешуге бағытталған жоба;
• Зорлық-зомбылыққа қарсы Орталық Азия семинары – тәрбиенің құқықтық және этикалық аспектілерін көтеретін платформа.

Бұл жобалар формалды емес, нақты нәтижеге бағытталған және ерлер арасындағы жауапкершілік мәдениетін арттыруға қызмет етеді.

Республикалық форум: тәжірибе мен таным алаңы

Республикалық әкелер форумы — отбасылық саясаттағы тағы бір маңызды құрал. 2024 жылы аталған форум өзінің 10 жылдық мерейтойын атап өтті. Осы уақыт ішінде форумға елдің түкпір-түкпірінен үш мыңнан астам әке қатысқан.

Форумда келесі сұрақтар кеңінен талқыланды:

• Бала тәрбиесінің заманауи әдістері;
• Әкенің отбасындағы беделі мен жауапкершілігі;
• Әлеуметтік қолдау мен психологиялық ресурстар;
• Медиа мен білім беру жүйесіндегі ер азаматтардың бейнесі секілді тақырыптар кеңінен талқыланады.

Осы форумның бастамасымен және қоғамның қолдауымен Қазақстанда Әкелер күні ресми түрде бекітілді. Бұл — тек бір күндік мереке емес, әкелердің қоғамдағы рөлін мойындау және құрметтеу жолындағы нақты қадам.

Мектеп пен балабақша: жаңа орталықтар — жаңа көзқарас

Әке институтын білім беру кеңістігіне енгізу – бұл бағыттың тағы бір маңызды бағыты. Бүгінде мектептер жанынан 500-ден астам «Әкелер кеңесі», ал балабақшаларда әкелер клубтары құрылып, олар бала тәрбиесіне тікелей қатысып жүр. Бұл тек іс-шараға қатысу емес, шешім қабылдауға араласу, қоғамда ата-аналардың тең құқықты жауапкершілігін қалыптастырудың нақты үлгісі.

Қоғам қалай қабылдап жатыр?

Сауалнама нәтижелеріне қарағанда, респонденттердің 75%-дан астамы соңғы жылдары әке мен бала арасындағы қарым-қатынас жақсарғанын, бұрынғыдан сенімді, ашық болғанын атап өтеді. Бұл – тек формалды шаралардың ғана емес, қоғамның ішкі трансформациясының белгісі.

Қандай мәселе бар?

Бірақ барлық жетістікке қарамастан, бірқатар мәселелер де бар:

• Көптеген отбасыларда әке тәрбиеден шет қалуда — дәстүрлі көзқарас әлі де күшті;
• Әке рөлін төмендететін әлеуметтік стереотиптер бар — «тәрбие – ана ісі» деген түсінік әлі де кездеседі;
• Жалғызбасты әкелерге қолдау аз — жүйелік тетіктер жоқтың қасы;
• Ер азаматтардың өз құқықтары мен міндеттері туралы ақпараттануы төмен.

Бұл түйткілдер тек қоғамдық ұйымдардың ғана емес, мемлекеттік деңгейдегі жауапкершілікті қажет етеді.

Қорытынды

Қазақстанда әке институтын дамыту – отбасын, ұлтты, болашақты сақтау жолындағы стратегиялық міндет. Қоғам өзгеріп келеді. Ер азаматтың отбасы өміріндегі белсенділігі, бала тәрбиесіндегі рөлі — енді жеке таңдау емес, әлеуметтік жауапкершілікке айналуда.

Әке — үлгі, тірек, тәлім иесі. Сондықтан әкелердің беделін нығайту — отбасының ғана емес, мемлекеттің де берік негізі.