Әлемде 100 миллионнан астам адам вейп шегеді - ДДСҰ
Ақмарал Ағзамқызы El.kz тілшісі
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) дерегінше, бүгінде әлем бойынша 100 миллионнан астам адам электронды темекі (вейп) пайдаланады, олардың кем дегенде 15 миллионы - 13 пен 15 жас аралығындағы жасөспірімдер. Сарапшылардың айтуынша, бұл жағдай никотинге тәуелділікті туындатуы мүмкін, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) 2000–2024 жылдар аралығындағы темекі тұтыну үрдістеріне арналған жаңа есебін жариялады. Есепте соңғы екі онжылдықта дәстүрлі темекі шегушілердің саны азайғанымен, никотинге тәуелділіктің жаңа түрі - электронды темекі мен вейптің кең таралуы алаңдатушылық тудыратыны айтылған.
Зерттеу дүниежүзі халқының 97%-ын қамтыған, 2000-нан астам ұлттық сауалнама нәтижелеріне негізделген. Бұл жаһандық есеп қазіргі қоғамның темекі мен никотин өнімдеріне көзқарасы қалай өзгергенін және қандай қауіп жаңа деңгейде пайда болғанын айқын көрсетеді.
Никотин тәуелділігінің жаңа формасы
ДДСҰ дерегіне сәйкес, бүгінде 86 миллионнан астам ересек адам вейп тұтынады. Бұл көрсеткіштің басым бөлігі жоғары табысты мемлекеттерге тиесілі.
Алайда зерттеудің ең алаңдатарлық тұсы - жасөспірімдер мен балалар арасында вейп қолданудың ересектерге қарағанда тоғыз есе жиі кездесуі.
ДДСҰ-ның Денсаулықты нығайту және аурулардың алдын алу департаментінің директоры Этьен Круг бұл жағдайды былай бағалады:
Электронды сигареттер никотинге тәуелділіктің жаңа толқынын туындатуда. Оларды тәуелділікті азайту құралы ретінде жарнамалайды, бірақ шын мәнінде бұл өнімдер балаларды никотинге ерте үйретіп, ондаған жылдар бойы жүргізілген темекіге қарсы күрестің нәтижесін жоққа шығару қаупін тудырып отыр.
Маманның айтуынша, электронды темекі мен вейп индустриясы - агрессивті маркетинг пен “қауіпсіз балама” имиджі арқылы адамдарды тәуелділікке тартудың жаңа құралына айналған.
Темекі шегушілер азайғанымен, қауіп сейілмеді
Есепке сәйкес, соңғы 24 жылда темекі шегушілердің жаһандық саны айтарлықтай қысқарған.
-
2000 жылы әлем бойынша 1,38 миллиард адам темекі шеккен болса,
-
2024 жылы бұл көрсеткіш 1,2 миллиард адамға дейін төмендеген.
Осы кезеңде темекі шегушілердің саны 120 миллион адамға (27%-ға) азайған.
Дегенмен, ДДСҰ сарапшыларының айтуынша, бұл көрсеткішке қарамастан, әлемдегі әр бесінші ересек адам әлі де темекіге тәуелді. Бұл - жыл сайын миллиондаған адамның мезгілсіз өліміне алып келетін факторлардың бірі.
Темекі індеті әлі аяқталған жоқ. Әрбір темекі тұтынушы – денсаулық сақтау жүйесі үшін тәуекел және экономикалық шығын, - делінген есепте.
Әйелдер темекіден бас тартуда алда келеді
2000–2024 жылдар аралығында барлық жас және гендерлік топтарда темекі тұтыну деңгейі тұрақты төмендеген.
Алайда әйелдер арасындағы төмендеу қарқыны айтарлықтай жоғары.
-
Әйелдердің темекі шегу көрсеткіші 2010 жылы 11% болса,
2024 жылы 6,6%-ға дейін түскен. -
Темекі тұтынушылар саны 277 миллионнан 206 миллионға дейін азайған.
Осылайша, әйелдер тобы темекі тұтынуды 30%-ға қысқарту жөніндегі жаһандық мақсатқа бес жыл бұрын, яғни 2020 жылы-ақ жеткен.
Ерлердің көрсеткіші баяу төмендеп келеді
Темекі тұтынушылардың 80%-дан астамын әлі де ер адамдар құрайды - шамамен 1 миллиард адам.
Ерлер арасындағы темекі шегу деңгейі де біртіндеп азайып келеді:
-
2010 жылы – 41,4%,
-
2024 жылы – 32,5%.
Алайда сарапшылар бұл қарқынның жеткіліксіз екенін айтады. ДДСҰ болжамынша, ерлер 2031 жылға дейін 30%-дық қысқарту мақсатына жете алмайды
Вейп пен электронды темекі – жаңа жаһандық сын
ДДСҰ мәліметінше, дәстүрлі темекіге қарсы күрес соңғы жылдары елеулі нәтиже бергенімен, электронды темекі мен вейп өнімдері тәуелділіктің жаңа формасын қалыптастыруда.
Бұл өнімдердің қолжетімділігі, хош иістендірілген түрлерінің көптігі және «қауіпсіз балама» ретінде ұсынылуы жастарды никотинге ерте тәуелді етеді.
Көптеген елдер бұл мәселеге әлі де тиісті құқықтық жауап бере алмай отыр.
Темекіге қарсы күрес тек тыйымдармен емес, білім мен мәдениет арқылы жүруі тиіс. Жастарға никотиннің зияны мен тәуелділіктің ұзақмерзімді салдарын түсіндіру – басты басымдық болуы керек, - деп түйіндейді ДДСҰ сарапшылары.
ДДСҰ есебі бір маңызды шындықты көрсетеді: әлем темекімен күресте айтарлықтай алға жылжығанымен, никотин тәуелділігі жаңа, заманауи бейнеде қайта оралды.
Электронды темекілер мен вейптер қоғамдық денсаулық сақтау саласына жаңа сынақ тудырып отыр. Бұл жағдай мемлекеттерден белсенді саясат, ғылыми зерттеулер және жастармен мақсатты жұмыс жүргізуді талап етеді.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
