Адамның миы 25 жасқа дейін ғана дами ма? Ғалымдар жауап берді
Пенсильвания университетінің ғалымдары адам миының даму траекториясына арналған ауқымды зерттеу жүргізіп, биологиялық жетілу үдерісі 25 жаста аяқталады деген кең тараған пікірді жоққа шығарды, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Нейровизуализация деректерін талдау ми құрылымдарының әртүрлі бөліктері даму шыңына әр кезеңде жететінін көрсетті. Ал жеке ерекшеліктердің көптүрлілігі нақты бір жас шегін белгілеуді ғылыми тұрғыдан мәнсіз етеді.
Көпшілік үшін «сұр зат көлемінің азаюы» ұғымы үрей тудырады. Алайда есею кезеңінде жүретін бұл процесс синапстық «тазалау» немесе синапстық прунинг деп аталады және ол жоғары интеллектуалдық қабілеттің қалыптасуы үшін аса маңызды. Мұны қалың бақпен салыстыруға болады: гүлдерге нәр жетуі үшін артық бұтақтарды кесу қажет. Ми да дәл осылай әлсіз нейрондық байланыстарды жойып, жиі қолданылатын, тиімді жолдарды нығайтады. Соның нәтижесінде ойлау жүйесі айқын әрі жылдам болып, балалық шақтағы бейберекет нейрондық құрылым ересек адамның дәл бапталған танымдық құралына айналады. Демек нейрондардың «азаюы» қартаюдың емес, жүйенің шеберлікпен оңтайлануының белгісі.
Мидың 25 жасқа келгенде «сиқырлы түрде» толық қалыптасады деген түсінік бұқаралық мәдениетте берік орныққан қарапайым пайым ғана. Шын мәнінде, есею – әр ми аймағы өз даму ырғағымен жүретін күрделі әрі көпқабатты үдеріс. Аталған зерттеу Nature Communications ғылыми журналында жарияланды.
Ғалымдардың дерегіне сүйенсек, ми бөлімдері арасындағы байланысты қамтамасыз ететін ақ зат отыз жастан кейін де нығая беруі мүмкін. Ал сұр заттың көлемі жасөспірім кезеңінен бастап-ақ азая бастайды. Бірақ бұл құбылыс деградацияны білдірмейді. Керісінше, нейрондық желілердің тиімді жұмыс істеуіне бағытталған оңтайландыру процесін көрсетеді: ми артық байланыстардан арылып, жылдам әрі өнімді бола түседі. Бұл үдерістің қарқыны әр адамда әртүрлі және ол генетикаға, өскен ортасына, өмірлік тәжірибесіне тікелей байланысты. Сондықтан баршаға ортақ «ми жетілуінің нақты нүктесін» анықтау мүмкін емес.
Мидың жетілуі
Адам миы өмір бойы жаңа міндеттер мен білімге үнемі бейімделіп отырады. Негізгі құрылымдық өзгерістер баяулағанның өзінде функционалдық қайта бапталу жалғасып, ересек жаста да танымдық икемділікті сақтауға мүмкіндік береді.
Заңдық немесе әлеуметтік жауапкершілікті мидың «биологиялық жетілу» деген шартты көрсеткішіне байлауға талпыныстар бір маңызды жайтты елемейді: эмоцияны реттеу мен рационалды жоспарлау қабілеттері біркелкі дамымайды. Бір адам он сегіз жасында-ақ «ересек» мінез-құлық үлгілерін көрсетсе, енді біреуі оған әлдеқайда кеш жетуі мүмкін.
Зерттеудің авторларының бірі Тедди Саттертуэйттің айтуынша:
«Ми 25 жаста толық дайын болады» деген идея деректермен расталмайды. Даму – үздіксіз процесс, ал оның шарықтау шегі біз жүйенің қай бөлігін өлшейтінімізге байланысты.
Осылайша, мидың дамуы белгілі бір жаста аяқталады деген түсініктің орнын оны ондаған жыл бойы өзгеріп, бейімделіп отыратын динамикалық жүйе ретінде қабылдау тұжырымдамасы басып келеді.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
